Portret Gerhard Schröder (SPD)  
klik hier om het geluidsfragment te beluisterenVerslag Radio 1 Journaal  
Hij stond er in de aanloop naar de verkiezingen in Duitsland niet niet best voor in de peilingen: bondskanselier Gerhard Schröder van de SPD. De hoge werkloosheid en de verslechterde economie verkleinden zijn kans op een tweede ambtstermijn als kanselier. Er moest wel iets heel ongebruikelijks gebeuren om zijn kansen nog te keren.

En er gebeurde iets ongebruikelijks. In augustus overstroomden de rivieren in Oost-Duitsland en Beieren, waardoor dorpen en steden onder water kwamen te staan en honderdduizenden mensen gedupeerd raakten. Deze Jahrhundertflut, de grootste ramp in Duitsland sinds de Tweede Wereldoorlog, deed het geklaag over de economie en het onderwijs verstommen en gaf Schröder de kans de rol te spelen waar hij goed in is: die van crisismanager. Zijn duidelijke stellingname tegen een mogelijke aanval op Irak deed zijn populariteit verder stijgen.

Ook de tv-debatten met zijn tegenspeler Edmund Stoiber van de CDU/CSU pakten gunstig uit. Met zijn ontspannen en soms ironische houding maakte hij volgens een peiling een betere indruk dan de stijvere Stoiber. Mediaoptredens hebben ongetwijfeld bijgedragen aan de stijging van zijn populariteit.

Schröder tijdens het tv-debat met zijn tegenkandidaat StoiberNiet voor niets wordt Schröder wel de 'mediakanselier' genoemd. Bij zijn aantreden als bondskanselier wilde Schröder vooral uitstralen dat "regeren leuk is". Hij trad op in het populaire tv-programma 'Wetten dass', poseerde met dure sigaren voor fotografen en toonde zich met zijn liefde voor bierdrinken en voetbal tegelijk een man van het volk. Tegenwoordig laat hij zich liever portretteren als een ernstig staatsman die zijn werk serieus neemt.

Er was Schröder veel aan gelegen zijn machtspositie te behouden, al was het maar om niet als eerste bondskanselier in de geschiedenis al na één ambtstermijn naar huis gestuurd te worden. Want als 'vechter' Schröder ergens een hekel aan heeft, dan is het wel verliezen.

Carrière
Gerhard Fritz Kurt Schröder groeide op in armoedige omstandigheden. Kort na zijn geboorte op 7 april 1944 in Mossenberg in Nedersaksen sneuvelde zijn vader, die korporaal was. Zijn moeder verdiende als huishoudelijke hulp nauwelijks genoeg om haar vijf kinderen te onderhouden. Geld om naar het gymnasium te gaan was er niet, dus ging Schröder in 1958 bij een ijzerhandelaar in de leer. Zijn havo- en gymnasiumdiploma haalde hij later in de avonduren.

Bondskanselier Gerhard SchröderAl jong raakte Schröder geïnteresseerd in de politiek. Vanwege zijn bewondering voor Helmut Schmidt, de latere bondskanselier, meldde hij zich in 1963 als 19-jarige aan bij de SPD in Göttingen. Na een studie rechten vestigde hij zich als advocaat in Hannover.

Zijn carrière in de partij verliep intussen voorspoedig. Tussen 1978 en 1980 was hij voorzitter van de landelijke jeugdorganisatie van de SPD, de Jungsozialisten. Tussen 1980 en 1986 had hij zitting in de Bondsdag en sinds 1986 was hij lid van het landelijk bestuur van de SPD.

Wille zur Macht
In 1990 werd hij gekozen tot minister-president van Nedersaksen. In de door schulden en een hoge werkloosheid geplaagde deelstaat boekte hij in 1994 een grote overwinning. Als eerste man in Nedersaksen maakte hij de omslag van de linker- naar de rechtervleugdel van de SPD, en ontwikkelde hij bij zijn pogingen de economie uit het slop te halen nauw samen met grote bedrijven als Volkswagen.

Schröders ambities reikten verder. De vaak geciteerde anekdote over Schröder, die als jongeman na een nacht in het café aan het hek van het Kanzleramt in Bonn rammelde en bralde "Ik wil erin!", geeft zijn brandende ambitie treffend weer. Hij presenteerde zich al in 1993 als kandidaat voor het partijvoorzitterschap en het kanselierschap. De partij zag de ambitieuze Schröder op dat moment niet zitten en koos voor Rudolf Scharping.

Bondskanselier SchröderVijf jaar later, in 1998, lukte het Schröder wel. Hij werd gekozen tot leider van de partij en loodste de SPD naar een glansrijke verkiezingsoverwinning. Het tijdperk Kohl was na 16 jaar voorbij. De sociaal-democratische partij vormde een roodgroene coalitie met Bündnis 90/die Grünen.


Na Willy Brandt en Helmut Schmidt was Schröder de derde SPD-kanselier. Schröders pragmatische instelling en zijn uitstraling als no-nonsense bestuurder beloofden een politieke verandering in Duitsland. Schröder ging zijn ambtstermijn in met de belofte de werkloosheid onder de 3,5 miljoen te brengen. "Als we daarin niet slagen hebben we het niet verdiend herkozen te worden." Hoewel de werkloosheid na een daling ten tijde van de verkiezingen weer was opgelopen tot het niveau van 1998, werd Schröder herkozen.

Consensus
Schröder ontwikkelde in de afgelopen vier jaar een consensus-politiek waarmee hij enkele belangrijke hervormingen wist door te voeren. Zo werd het belasting- en pensioenstelsel gemoderniseerd- voor het eerst sinds de oorlog zijn de belastingtarieven verlaagd - en gaan de kerncentrales dicht. Opzienbarend was ook de legalisering van het homohuwelijk en de ingrijpende hervorming van het staatsburgerschap. De oude wet uit de keizertijd dat vrijwel alleen mensen met 'Duits bloed' Duitser konden worden, werd vervangen door een wet die onder meer ook de grote Turkse minderheid in staat stelt Duitser te worden.

Schröder verzuimde echter het conflict met de sterke vakbonden aan te gaan om de topzware verzorgingsstaat goedkoper te maken. Ook met critici in zijn eigen partij ging hij de dialoog niet aan.

Derde Weg
Schröder heeft van de SPD een partij van het midden gemaakt, tot ergernis van de linkervleugel, die vindt dat de oude idealen verkwanseld zijn. Hij werd met Tony Blair en Wim Kok een van de dragers van 'de derde weg', de heersende stroming van de moderne sociaal-democratie. De socialisten van de derde weg hebben de oude reflex om alles van de staat te verwachten laten varen. Zij zoeken het midden tussen staat, markt en maatschappij. Hun relatie met het bedrijfsleven is uitstekend. Dat geldt zeker ook voor Schröder, die door morrende partijgenoten en vakbondsleden is bestempeld als "Genosse der Bosse".

Ook in de buitenlandse politiek was Schröder allerminst een traditionele sociaal-democraat. Hij vond dat Duitsland het recht had zich niet meer door het verleden te laten hinderen en recht had op een grotere rol in de wereldpolitiek. Als eerste bondskanselier nam hij het besluit om Duitse militairen in te zetten bij een NAVO-operatie, in de oorlog om Kosovo in 1999. Ook naar Macedonië en Afghanistan stuurde hij soldaten, wat hem in conflict bracht met zijn coalitiepartner die Grünen. Dat hij tegen inzet van Duitse militairen bij een eventuele aanval op Irak is, wordt door de oppositie afgedaan als 'verkiezingsretoriek'.

Persoonlijk
Schröder is vier maal in het huwelijk getreden. Hij is nu getrouwd met de 19 jaar jongere journaliste Doris Köpf. Naar het schijnt heeft zij grote invloed op haar man. Zijn plotselinge propaganda van de eco-landbouw na de BSE-crisis blijkt vooral ingegeven door zijn vrouw, die zich zorgen maakte om de gezondheid van haar dochter.

Met Doris en haar dochter Klara woont Schröder officieel in Hannover. Eigen kinderen heeft Schröder niet. Zijn roerig huwelijksleven heeft zijn politieke carrière tot nu toe niet beschadigd. Volgens peilingen schijnt hij vooral bij vrouwen zeer populair te zijn.


Hoofdpunten pagina
Overzicht dossiers

Site tips