| De belangrijkste getuigen |
|
Klokkenluider
Ad Bos Voorzitter Elco Brinkman van het AVBB Oud-aannemer Dick Terlingen Oud-minister Tineke Netelenbos Klokkenluider Ad Bos De man die de bouwfraudeaffaire aan het rollen bracht, is Ad Bos. Eind vorig jaar maakt hij in Zembla de schaduwboekhouding openbaar van Koop Tjuchem, het Groningse weg- en waterbouwbedrijf waar hij jarenlang voor heeft gewerkt, en waar hij vier jaar geleden met ruzie vertrok. Volgens Bos is hij weggewerkt omdat hij dreigde naar buiten te treden met zijn kennis over malafide praktijken. Topman Koop van Koop Holding ziet dat anders. Hij denkt dat de oud-onderdirecteur, die samen met zijn collega Veerman aan de wieg stond van Koop Tjuchem, gedreven wordt door rancune. Bos zou niet hebben kunnen verkroppen dat Veerman uiteindelijk directeur werd van de weg- en waterbouwtak en niet hij.  Hoe
het ook zij, na zijn vertrek bij Koop stapt Bos naar justitie met
de schaduwboekhouding. Die houdt de boot aanvankelijk af, volgens
Bos omdat VVD-minister Korthals, vanwege zijn vermeende banden met
de bouwwereld, boter op zijn hoofd heeft. Justitie zelf wijt de vertraging
aan Bos zelf. De klokkenluider, sinds zijn ontslag werkloos, eist
minimaal 300.000 gulden voor de drie A3-mappen. Korthals wil echter
niet verder gaan dan 50.000 gulden. Bos stapt vervolgens naar het
VARA-programma Zembla, aangemoedigd door PvdA-Kamerlid Van Gijzel.
Daarna krijgt ook justitie de stukken en de rest is geschiedenis.
Bos is behalve getuige ook verdachte. Het OM onderzoekt in hoeverre hij zelf medeschuldig was aan de frauduleuze activiteiten die hij aan de grote klok heeft gehangen. Bos wast zijn handen in onschuld. Volgens hem kreeg hij pas langzaam in de gaten hoe de vork in de steel zat. Toen hij de zaak binnenskamers aan de kaak stelde, werd hij op een zijspoor gezet. Ook is interessant hoe Bos aan de schaduwboekhouding is gekomen. Zelf zegt hij de stukken te hebben gekregen van een collega, maar die zegt dat ze zijn gestolen. Bos zou zo zijn eigen baas hebben willen chanteren. Twee weken voor het begin van de openbare verhoren publiceert Cok Bos, broer van Ad, het boek 'Bouwfraude'. Het is één lange verdediging van het besluit van zijn broer om de vuile was buiten te hangen en van zijn strijd met Koop Holding en justitie. terug naar boven Voorzitter Elco Brinkman van het AVBB Elco Brinkman is sinds 1995 voorzitter van het Algemeen Verbond Bouwbedrijf (AVBB). Als zodanig bekleedt hij één van de belangrijkste functies in de schimmige bouwwereld. De AVBB is de overkoepelende werkgeversorganisatie voor de uitvoerende bouw. Met 4300 leden is de NVOB de grootste organisatie binnen de AVBB: 60 procent van de uitvoerende bouwbedrijven is bij het NVOB aangesloten. Grote namen in de sector: Ballast-Nedam, HBG, Heijmans, VolkerWessels en Strukton. Brinkman laat niet na te wijzen op het grote economische belang van de bouw: met een omzet van 44 miljard euro (in 2000) neemt de sector ruim tien procent van ons Bruto Nationaal Product voor zijn rekening. Brinkman, als voormalig minister en oud-CDA-leider gepokt en gemazeld in het poldermodel, ergert zich aan de trage besluitvorming in ons land, die volgens hem verlammend werkt op de uitvoering van grote infrastructurele projecten.  Op
de berichten over de bouwfraude reageert hij aanvankelijk laconiek.
"In elke branche rijdt wel eens iemand door het rode licht."
Maar als de stroom schandalen aanhoudt, trekt hij namens de AVBB het
boetekleed aan. In een interview met de Volkskrant aan de vooravond
van de openbare verhoren geeft hij toe dat de bouw al jaren op de
hoogte is van de illegale prijsafspraken en het vooroverleg. "Er is geen sprake van een incident. De regels zijn structureel overtreden". Brinkman vindt dan ook dat er harde maatregelen moeten worden genomen tegen bedrijven die zich schuldig hebben gemaakt aan corruptie. Maar, zegt hij, "ik hoop en verwacht dat het onderzoek niet blijft steken bij feiten uit het verleden maar leidt tot aanbevelingen voor de toekomst". De AVBB zelf heeft inmiddels "een zware gedragscode" opgesteld, met strenge sancties voor bedrijven die zich niet aan de regels houden. Maar ook de overheid moet zijn verantwoordelijkheid nemen, vindt Brinkman. "Zij moet geen onmogelijke voorwaarden stellen die kwaliteit en continuïteit van het bouwproces in de weg staan." Ook vindt hij dat de gewraakte rekenvergoedingen veel te makkelijk als fraude worden aangemerkt. Hij pleit voor een redelijke vergoeding voor gemaakte voorbereidingskosten. De overheid moet een betrouwbare opdrachtgever worden, die op gelijke voet onderhandelt over prijs en kwaliteit. terug naar boven Oud-aannemer Dick Terlingen Een sleutelrol in de onthullingen over de bouwfraude wordt gespeeld door de Hilversumse oud-aannemer Terlingen. Hij was tot 1986 vice-voorzitter bij de bouwkoepel. Terlingen vertelt in de tweede Zembla-uitzending over de affaire dat aannemers proberen ambtenaren om te kopen om opdrachten te binnen te slepen voor een bouwproject. "Eerst laat je een fles wijn staan en kijkt of een ambtenaar daar gevoelig voor is. Dan nodig je hem uit voor een etentje en zo ga je verder. Het eindigt met dakkapellen en reisjes naar Japan."  Maar
er is meer aan de hand. In de derde Zembla-uitzending doet Terlingen
een boekje open over topambtenaren van het ministerie van VROM. Zij
zouden eind jaren tachtig geheime informatie over toekomstige Vinex-locaties
hebben doorgespeeld aan aannemers. Die kochten daarna op grote schaal
deze percelen op. Duizenden huiseigenaren zouden daardoor te veel
hebben betaald voor hun nieuwe huizen. Terlingen heeft de namen van
de betrokken ambtenaren doorgespeeld aan de enquêtecommissie.
Zijn oud-collega's nemen hem zijn uitlatingen niet in dank af. De AVBB wijst erop dat Terlingen al 17 jaar uit de bouw weg is. Bovendien zou hij zich niet hebben beziggehouden met woningbouw, en was er eind jaren tachtig nog helemaal geen sprake van Vinex-locaties. De NOVB suggereert zelfs dat Terlingen uit rancune handelt, omdat de organisatie weigerde mee te werken aan zijn rehabilitatie na een vrijspraak in een fraudezaak in Amsterdam. Terlingen zelf vindt dat hij de sector een dienst heeft bewezen. "Ik heb willen laten zien waarom bouwers handelen zoals ze doen en dat ambtenaren net zo fout zijn. De bouwwereld wordt nu gecriminaliseerd, dat is niet terecht." terug naar boven Oud-minister Tineke Netelenbos Tineke Netelenbos, tot voor kort minister van Verkeer en Waterstaat, heeft de omvang van de corruptie op haar oude departement altijd gerelativeerd. Het genoemde aantal van foute ambtenaren (vijftig) was volgens haar veel te hoog. Bovendien werden de betrokkenen als ze tegen de lamp aanliepen, meteen de laan uitgestuurd, zo benadrukt de oud-bewindsvrouw. Tussen 1992 en 1996 werden zeventien ambtenaren van Rijkswaterstaat wegens onregelmatigheden uit hun functie gezet.  Netelenbos
beroept zich ook op een onderzoek uit 1995 door de BVD. Daarin wordt
Rijkswaterstaat "een gezonde en weerbare organisatie" genoemd.
"De loyaliteit, de collegiale controle en de geldende regels
bleken aantastingen van de integriteit in voldoende mate te voorkomen".
De commissie zal ook geïnteresseerd in de rol van Netelenbos als opdrachtgever voor grote bouwprojecten. Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor het merendeel van de aanbestedingen van het Rijk. Het ministerie hanteert al enige tijd een 'zwarte lijst' voor bedrijven die zich niet houden aan de regels. Die mogen niet langer meedingen naar lucratieve opdrachten van de overheid. De uitsluiting geldt maximaal voor twee jaar, afhankelijk van de ernst van de geconstateerde feiten. Bovendien is er sinds kort een apart bureau, het Bureau Bevordering Integriteits Beoordelingen door het Openbaar Bestuur, dat risicosectoren, waaronder de bouw, in kaart gaat brengen. Mede op basis van die informatie besluit Rijkswaterstaat of het met een bedrijf in zee wil. terug naar boven |
|
