|
De
Britse wapendeskundige David Kelly pleegde in juli 2003 zelfmoord,
nadat bekend was geworden dat hij de bron was voor een omstreden
BBC-reportage. Daarin werd gezegd dat de Britse regering een dossier
over de dreiging van massavernietigingswapens in Irak had aangedikt,
om een oorlog te rechtvaardigen.
In augustus werd een onafhankelijk onderzoek ingesteld naar de de
dood van Kelly, onder leiding van oud-rechter Lord Hutton. De conclusies
werden met angst en beven tegemoet gezien door onder anderen premier
Tony Blair, minister Geoff Hoon van Defensie, BBC-journalist Andrew
Gilligan en de nabestaanden van Kelly.
Wat
onderzocht de commissie-Hutton?
Wie is David Kelly en waarom pleegde hij zelfmoord?
Hoe oordeelt de commissie over de hoofdrolspelers?
Wat onderzocht Lord Hutton?
Lord Hutton begon begin augustus met zijn onderzoek naar de omstandigheden
rond de dood van David Kelly. Hij hoorde een groot aantal getuigen,
onder wie premier Blair. Op 28 januari bracht Hutton verslag uit
van zijn bevindingen.
Op een speciale site, The
Hutton Inquiry, is het rapport integraal te lezen. Ook de
BBC besteedt op haar nieuwssite
uitgebreid aandacht aan de affaire.
Het Hutton-rapport focust op twee vragen:
1) Heeft de Britse regering de dreiging van massavernietingswapens
bewust overdreven om een oorlog tegen Saddam Hussein te rechtvaardigen?
2) Wie is verantwoordelijk voor het uitlekken van de naam van David
Kelly en was dit de reden voor zijn zelfmoord?
Terug naar boven
Wie is David Kelly en waarom pleegde
hij zelfmoord?
 Dr.
David Kelly (59) is microbioloog en wapendeskundige. Na de eerste
Golfoorlog werkt hij jarenlang als VN-wapeninspecteur in Irak. Dat
levert hem een nominatie op voor de Nobelprijs voor de Vrede.
De laatste jaren verdient hij zijn brood als adviseur, onder meer
bij het Britse ministerie van Defensie. Op 17 juli 2003 pleegt hij
zelfmoord in de buurt van zijn huis in Oxfordshire.
Kelly komt in opspraak als bekend wordt dat hij de bron is voor
een uitzending van de BBC, waarin journalist Andrew Gilligan beweert
dat de Britse regering een dossier over massavernietigingswapens
heeft aangedikt met onjuiste beweringen, bijvoorbeeld dat Irak in
staat is binnen 45 minuten zo'n wapen in te zetten.
De wapendeskundige moet twee dagen voor zijn dood voor een parlementaire
commissie verschijnen. Hij zegt dat hij zich niet kan voorstellen
de enige bron voor de uitzending te zijn geweest, omdat bepaalde
informatie - zoals die over de 45-minutenclaim - niet van hem afkomstig
is.
Het openbare verhoor, dat op tv wordt uitgezonden, is hard. Kelly
wordt onder meer geconfronteerd met een band van een niet uitgezonden
gesprek dat hij voerde met BBC-journaliste Susan Watts. Eerder had
hij tegenover het ministerie van Defensie ontkend dat hij met Watts
had gesproken.
De commissie-Hutton concludeert dat het zelfvertrouwen van Kelly
een flinke deuk oploopt door de affaire. Hij voelt zich zwaar onder
druk gezet door alle media-aandacht en vreest dat niemand hem meer
vertrouwt en dat hij zijn baan verliest.
Hutton is ervan overtuigd dat Kelly zelfmoord heeft gepleegd, en
dat er geen derden zijn betrokken bij zijn dood. De adviseur had
op de ochtend voor zijn dood nog telefonisch contact met een medewerker
van het ministerie van Defensie. Hij vroeg welke maatregelen tegen
hem zouden worden genomen.
Een paar uur later zei hij tegen zijn vrouw dat hij ging wandelen.
Hij kwam niet meer terug. Uit een forensisch verslag dat in het
Hutton-rapport is opgenomen, blijkt dat hij pijnstillers heeft geslikt
en vervolgens zijn linkerpols heeft doorgesneden.
Hutton vindt dat zijn dood niemand is aan te rekenen, omdat geen
mens had kunnen voorzien dat Kelly door de gang van zaken de hand
aan zichzelf zou slaan.
Terug naar boven
Hoe
oordeelt de commissie over de hoofdrolspelers?
Premier Tony Blair
Journalist Andrew Gilligan
De BBC
Wapeninspecteur David Kelly
Minister Geoff Hoon
Tony Blair
 De
naam van de Britse premier Blair wordt gezuiverd door het rapport-Hutton.
Hij zou niets "schandelijks of onderhands" hebben gedaan,
dat heeft geleid tot de zelfmoord van Kelly.
Dat Kelly's naam op straat kwam te liggen, is volgens de rechter
niet het gevolg geweest van een bewuste strategie van Downingstreet
10 om de wapenexpert zwart te maken.
Ook hebben Blair en zijn toenmalige communicatieadviseur Alastair
Campbell de dreiging van Irak niet bewust overdreven. De 45-minutenclaim
was volgens Hutton gebaseerd op een rapport dat zij betrouwbaar
achtten.
Wel is het mogelijk dat het Joint Intelligence Committee, de gezamenlijke
inlichtingendiensten die verantwoordelijk zijn voor het dossier,
dat onbewust sterker hebben gemaakt, zegt Hutton, omdat het wist
dat Blair en Campbell hun zaak sterk naar buiten wilden brengen.
Maar het JIC zou ervoor hebben gewaakt dat de inhoud niet in strijd
was met de informatie van de inlichtingendiensten. Niet alle aanbevelingen
en tekstwijzigingen van Campbell en andere medewerkers van Downigstreet
10 zijn dan ook overgenomen.
Huttons conclusies zijn een hele opluchting voor Blair, die er rekening
mee hield dat het onderzoek kon leiden tot zijn aftreden. In
het Lagerhuis haalt de Britse premier zijn gram.
"De aantijgingen dat ik heb gelogen - of doelbewust het land
heb misleid met onjuiste informatie over massavernietigingswapens
- is de echte leugen", bijt hij de BBC en de oppositie toe.
Hij vindt een aantal mensen zijn excuses moet aanbieden.
De andere hoofdrolspelers
Terug naar boven
Andrew Gilligan
 BBC-onderzoeksjournalist
Andrew Gilligan wordt door Hutton aangewezen als hoofdschuldige
in de affaire-Kelly. Hij zou hebben gelogen in een uitzending, waarin
hij de Britse regering beschuldigde van het "opseksen"
van het dossier over de dreiging van Iraakse massavernietigingswapens.
Gilligan bracht de affaire-Kelly aan het rollen. Hij meldt op de
radio dat de Britse regering in het gewraakte rapport beweert dat
Irak binnen 45 minuten een massavernietigingswapen kan afvuren,
terwijl ze wist dat die informatie niet klopte.
De BBC-journalist zegt zich op een anonieme bron te baseren. Later
blijkt dat Kelly te zijn. Gilligan heeft weliswaar een gesprek gevoerd
met de wapendeskundige, maar dat niet opgenomen en pas achteraf
aantekeningen gemaakt.
In zijn verhoor door Hutton deed Gilligan, die aanvankelijk bij
zijn verhaal bleef, een onthullende bekentenis. Zijn beschuldiging
over doelbewuste misleiding van het Britse volk door de regering,
noemde hij nu "een verspreking".
Kelly had zich nooit in de door hem gebezigde bewoordingen tegen
hem uitgelaten, gaf Gilligan toe. Desalniettemin hield hij vol dat
de regering-Blair de dreiging van Irak had "opgesekst"
om de oorlog tegen Irak te verdedigen.
Twee dagen na het verschijnen van het rapport-Hutton neemt de journalist
ontslag bij de BBC. Hij is het derde 'slachtoffer'. Eerder hebben
bestuursvoorzitter Gavyn Davies en algemeen directeur Greg Dyke
hun functie bij de omroep al neergelegd.
De andere hoofrolspelers
Terug naar boven
De BBC
De BBC krijgt harde kritiek van de commissie-Hutton. Het item van
Gilligan is uitgezonden zonder dat de eind- of hoofdredactie het
script heeft gezien. Hutton vindt dat de sterke beschuldigingen
nooit hadden mogen worden uitgezonden.
Ook achteraf verzuimt de BBC-top de aantekeningen van journalist
Gilligan te checken. Desalniettemin blijft ze de journalist lange
tijd de hand boven het hoofd houden. Daarmee hebben ze, volgens
het rapport, de verhouding met de regering onnodig onder druk hebben
gezet.
De hoogste baas van de omroep, bestuursvoorzitter Gavyn Davies,
trekt direct na het verschijnen van het rapport zijn conclusies.
Hij stapt op, hoewel hij vindt dat Hutton te weinig rekening heeft
gehouden met de destructieve houding van de regering richting BBC
rondom de Irak-oorlog.
Een dag later treedt ook algemeen directeur Greg Dyke terug, nadat
hij eerder heeft toegegeven dat de BBC "een fout heeft gemaakt"
en daarvoor excuses heeft aangeboden. Wel blijft hij ontkennen dat
de BBC de premier van leugens heeft beschuldigd.
De andere hoofrolspelers
Terug
naar boven
David Kelly
David Kelly wordt door de commissie postuum bekritiseerd omdat hij
als adviseur van de regering de regels heeft gebroken door zonder
toestemming met Gilligan te spreken en het interview niet te laten
autoriseren.
Hutton zegt wel dat de wapendeskundige waaeschijnlijk inderdaad
niet aan Gilligan heeft verteld dat de regering wist dat de 45-minutenclaim
onjuist was. Kelly had dat zelf eerder ook verklaard.
De commissie vindt weliswaar dat het ministerie van Defensie Kelly
had moeten vertellen dat het zijn naam niet geheim zou kunnen houden.
Maar zij zegt daarbij dat Kelly geen gemakkelijk man was, die zich
liet helpen of adviseren.
Het rapport wijt Kelly's zelfmoord aan zijn "publieke vernedering",
die een psychiatrisch rapport eerder ook aanvoerde. De wapenadviseur
was bang dat zijn reputatie geruïneerd was en dat hij niet
meer aan de bak zou komen.
De andere hoofdrolspelers
Terug naar boven
 Geoff
Hoon
Minister Geoff Hoon en zijn ministerie van Defensie krijgen vrij
milde kritiek in het rapport, omdat zij Kelly zouden hebben laten
vallen toen zijn naam eenmaal in de pers was gekomen.
Ze hadden hun adviseur van tevoren duidelijk moeten maken dat zij
zijn naam zouden moeten bevestigen, als de media die zouden noemen,
omdat zij anders het verwijt zouden krijgen dat ze zaken in de doofpot
wilden stoppen.
Een aantal journalisten had het idee dat Hoon in overleg met Downing
Street een strategie had uitgestippeld, namelijk: aanwijzingen geven
over de anonieme bron die wel naar Kelly móesten leiden.
Dat is niet waar, zegt de commissie.
De andere hoofdrolspelers
Terug naar boven
|
Hoofdpunten
pagina
