Joop Zoetemelk voor één keer uit de schaduw

De Belgische wielerfans kon begin jaren zeventig een gevoel voor humor niet ontzegd worden. Op de vraag: 'waarom ziet Joop Zoetemelk er altijd zo bleek uit?' kwam al snel het antwoord: 'hij rijdt altijd in de schaduw van Eddy Merckx'. De Franse supporters konden aan het einde van het decennium moeiteloos de naam van de 'Kannibaal' voor Bernard Hinault vervangen. Zoetemelk, de eeuwige tweede, zou in 1980 echter het hardste lachen. Na vijf van zijn in totaal zes tweede plaatsen won de anti-held als tweede en vooralsnog laatste Nederlander ooit de Tour de France.

Weinigen kunnen aan het begin van de Tour van 1980 bevroeden dat Zoetemelk die zomer de Champs Elysées oranje zal doen kleuren. De 33-jarige renner was dat jaar dan wel overgestapt naar de ijzersterke TI-Raleigh-formatie van Peter Post, maar hij zou genoeg werk alleen moeten opknappen. Niet in de laatste plaats in zijn ritten tegen de klok.

Posttrein
Alles lijkt op de eerste dag bij het oude te zijn, nadat Hinault na de proloog de bloemen in ontvangst heeft mogen nemen. Hoewel de Fransman op het podium wordt geflankeerd door twee Nederlanders, behoort de ietwat zieke Zoetemelk niet tot de topdrie van het klassement. Een dag later kan Zoetemelk wel profiteren van zijn overstap naar Raleigh. De Posttrein onderstreept zijn reputatie tijdens de ploegentijdrit door de vroeg opgelopen achterstand vrijwel uit te wissen.

Hinault lijkt zich echter weinig zorgen te hoeven maken. De 'Das' deelt op de vierde dag wederom de lakens uit in een individuele tijdrit en rijdt Zoetemelk, die als tweede finisht, op maar liefst één minuut en zestien seconden. De Nederlander ziet bovendien een dag later zijn achterstand verder oplopen, nadat Hinault de zware etappe van Luik naar Lille op zijn naam schrijft.

Dat de inspanningen van de Breton wel degelijk hun tol hebben geëist, blijkt na de tweede ploegentijdrit. Tot niemands verbazing staat er wederom geen maat op Raleigh, maar dat de Renault-ploeg van Hinault zelfs Peugeot en IJsboerke voor moet laten, is een veeg teken. In zijn pogingen Zoetemelk op achterstand te zetten, blijkt Hinault bovendien zijn knie te hebben geforceerd. De pijn wordt niet verzacht na de tweede tijdrit, ondanks het feit dat Hinault de gele trui herovert op Rudy Pevenage. De Fransman voelt de hete adem van Zoetemelk in zijn nek, nadat de laatste ruim anderhalve minuut van zijn achterstand heeft goedgemaakt op weg naar zijn ritwinst in zijn race tegen de klok.

Anticlimax
De boeiende tweestrijd draait vervolgens in het zicht van de Pyreneeën uit op een anticlimax. Hinault wordt door de problemen met zijn knie gedwongen om de handdoek te werpen en Zoetemelk krijgt de leidende positie in het algemeen klassement in de schoot geworpen. Het is echter zeker niet ondenkbaar dat Zoetemelk Hinault in de bergen in een persoonlijk duel de baas had kunnen zijn.

De nieuwe leider maakt in de Pyreneeën duidelijk dat Hinault van goede huize had moeten komen om hem van een Tourzege af te houden. Waar hij na de opgave van Hinault weigert in het geel te starten, verdient hij het tricot op eigen kracht in de rit over de Pyreneeën-reuzen Aubisque, Tourmalet, Aspin en Peyresourde.

Hoewel Zoetemelk rechtstreeks lijkt af te stevenen op de eindoverwinning, gooit een valpartij nog bijna roet in het eten. De gele trui-drager kwakt in de zestiende etappe op weg naar Pra Loup tegen het asfalt, na een ongelukkige botsing met zijn meesterknecht Johan van der Velde. Met de steun van dezelfde Van der Velde, die dat jaar de witte trui van het jongerenklassement verovert, weet Zoetemelk echter de schade beperkt te houden. Dat hij geen ernstige ongemakken heeft overgehouden aan zijn schuiver bewijst hij vier dagen later tijdens de laatste tijdrit. Zoetemelk onderstreept zijn superioriteit met de etappewinst, waardoor hij naaste belager Hennie Kuiper op een nog grotere achterstand zet.

Kroon
Na vijf tweede plaatsten achter Merckx (1970 en 1971), Lucien Van Impe (1976) en Hinault (1978 en 1979), zet Zoetemelk met de Tourzege in 1980 de kroon op zijn carrière. Twee jaar later is de situatie weer genormaliseerd. Hinault behaalt zijn vierde van vijf Tourzeges en Joop... die ziet wederom wat bleek rond de neus.