| |
 |
|
> |
|
|
|
|
|
| Irak
van 1920 tot nu |
|
 Historisch
overzicht door Radio 1 Journaal
1920 - 1957: De Iraakse
monarchie
1958 - 1979: De stichting van de republiek
1980 - 1988: De oorlog met Iran
1990 - 1996: De Golfoorlog en daarna
1997 - heden: Een nieuw conflict
1920 - 1957: De Iraakse monarchie
"De Irakezen zijn een verdeeld en meedogenloos
volk. Irak is één van de moeilijkste landen
om te regeren." Wie de moderne geschiedenis van het
land bekijkt, kan de voormalige chef van de Iraakse geheime
dienst die deze uitspraak deed, niet anders dan gelijk
geven. De twintigste eeuw in Irak wordt gekenmerkt door
een aaneenschakeling van binnenlandse en buitenlandse,
vaak langdurige conflicten.
Tot de Eerste Wereldoorlog maken de Turken de dienst uit
in de Golfstaat, maar daaraan komt een einde als de Britten
hen verdrijven. Dat leidt ertoe dat het land in 1920 onder
Brits mandaat komt. Twee jaar later laat Faisal ibn-Hussein
zich onder Brits toezicht als eerste koning van Irak kronen.
De monarchie alleen blijkt echter geen garantie voor een
stabiele staat. In 1930 trekt Londen zijn handen van Irak
af en daarmee breekt een lange periode van instabiliteit
en etnische en religieuze spanningen aan.
Hoewel de soennitische moslims in Irak in de minderheid
zijn, slagen zij erin de sji'itische meerderheid en de
Koerden in noorden systematisch te discrimineren; een
constante in de Iraakse geschiedenis die tot op de dag
van vandaag voortduurt.
naar boven
1958 - 1979: De stichting van de republiek
Een militaire coup onder leiding van generaal Abdul
Qasim maakt op 14 juli 1958 een einde aan de monarchie.
De koning en de sterke man achter de schermen, Noermi
al-Said, worden vermoord. Irak wordt een republiek. De
militaire machthebbers zoeken toenadering tot de Sovjet-Unie
en in de decennia die volgen, wordt een hechte band gesmeed
tussen de Iraakse leiders en het Kremlin.
De liaison met het communisme legt met name de pan-arabische
socialistische Baath-partij geen windeieren. De groep
wint gaandeweg aan invloed en pleegt in 1963 een nieuwe
staatsgreep. In de jaren die volgen komt binnen de partij
de radicale vleugel op, met de jonge Saddam Hussein in
de gelederen. Die machtsverschuiving mondt in 1968 uit
in een nieuwe coup, die Achmed Hassan al-Bakr als president
aan de macht brengt. Zijn neef Saddam Hussein wordt zijn
rechterhand.
Saddam vestigt in de jaren die volgen zijn reputatie van
een meedogenloze dictator. Zo laat hij in 1969 als vice-voorzitter
van de Revolutionaire Commandoraad (RCC) 14 vermoedelijke
samenzweerders ophangen uit onvrede over de Arabische
nederlagen in de Zesdaagse Oorlog tegen Israël. In 1979
maakt Saddam Hussein de laatste stap in zijn carrière
als president al-Bakr aftreedt. Hussein executeert als
nieuwe leider direct een derde van de RCC en ook tientallen
leden van de Baath-partij.
naar boven
1980 - 1989: De oorlog met Iran
De sji'itische revolutie in het buurland Iran zorgt
voor grote ongerustheid in Irak. Het land voelt zich bedreigd
en herroept het bilaterale verdrag van Algiers uit 1975,
waarin onder meer is vastgelegd dat Iran enkele eilandjes
in de Golf mag bezetten. In september 1980 verklaart Irak
de oorlog en valt met een grote legermacht de olierijke
provincie Khyuzistan binnen. De dag erna worden Iraanse
luchtmachtbases aangevallen. Iran slaat terug en de Iraaks-Iraanse
Oorlog is begonnen.
Tijdens de oorlog herstelt Irak de diplomatieke betrekkingen
met de VS, dat het Iraakse regime steunt in de strijd
tegen Iran. Ook Frankrijk en de Sovjet-Unie helpen Irak,
onder meer met wapens. In 1987 roept de Veiligheidsraad
van de VN de strijdende partijen op tot een onmiddellijk
staakt-het-vuren. Irak aanvaardt de resolutie 598, maar
Iran vecht door.
In 1988 zet Irak chemische wapens in tegen Koerden in
de stad Halabjah. Op 20 augustus van dat jaar worden Iran
en Irak het alsnog eens over een bestand. De VN houdt
toezicht op de naleving ervan. De oorlog heeft dan aan
één miljoen militairen het leven gekost.
naar boven
1990 - 1996: De Golfoorlog en daarna
Het conflict met Iran is net twee jaar beslecht als
Irak het buurstaatje Koeweit binnenvalt. Een internationale
strijdmacht onder leiding van de VS roept de expansiedrift
van Saddam Hussein met Operatie
Desert Storm een halt toe.
Op 27 februari 1991 is Koeweit bevrijd. Hoewel Irak verslagen
is, blijft Saddam Hussein ook na de Golfoorlog vast in
het zadel. In het vredesverdrag dat volgt, belooft Irak
VN-inspecties toe te staan die moeten toezien op de vernietiging
van alle chemische en biologische wapens en lange-afstandsraketten.
Ook zegt het land toe de ontwikkeling van massavernietigingswapens
te staken.
Het Iraakse regime probeert in de jaren die volgen de
speelruimte die het wordt toegestaan te vergroten. Iraakse
gevechtsvliegtuigen wagen zich in de zogeheten no-flyzones,
waar ze door Amerikaanse toestellen beschoten worden.
In 1993 wordt het hoofdkwartier van de Iraakse geheime
dienst in Bagdad door Amerikaanse raketten getroffen als
represaille. Irak had het plan opgevat om president Bush
sr. te vermoorden tijdens zijn bezoek aan Koeweit. Als
in 1996 Iraakse troepen ten strijde trekken tegen de Koerdische
bevolking in het noorden, tikt de VS hen opnieuw op de
vingers. De no-flyzone wordt uitgebreid tot de 33ste breedtegraad.
Internationaal neemt de bezorgdheid toe over het lot van
de Iraakse bevolking, die lijdt onder de gevolgen van
de Golfoorlog en de sancties die Irak zijn opgelegd. Irak
wordt in 1995 toegestaan om de olie-export te hervatten
volgens het 'olie-voor-voedsel-programma'. Irak gaat daar
in 1996 mee akkoord. Volgens het programma mag Irak voor
twee miljard dollar per jaar aan olie exporteren. Van
de opbrengst is 45 procent bestemd voor voedsel en medicijnen,
30 procent voor herstelbetalingen aan Koeweit, 15 procent
voor hulpgoederen voor de Koerden en 10 procent voor het
financieren van de VN-wapeninspecties.
naar boven
1997 - heden: Een nieuw conflict
In oktober 1997 zet Saddam Hussein de Amerikaanse
leden van het team van VN-wapeninspecteurs het land uit.
De gemoederen lijken na Russische bemiddeling te bedaren,
maar in 1998 slaat de vlam alsnog in de pan. Irak verklaart
geheel ontwapend te zijn en zegt de samenwerking met de
inspecteurs op. Het team, dat volgens Bagdad te veel Britse
en Amerikaanse leden telt, wordt de toegang tot de presidentiële
gebouwen ontzegd.
Het antwoord van de VS is opnieuw militair. In december
1998 gaat de Amerikaans-Britse operatie Desert Fox van
start. Er worden honderden nachtelijke luchtaanvallen
uitgevoerd op Iraakse bases om eventueel aanwezige chemische,
biologische en kernwapens te vernietigen.
Van 1999 tot 2001 heerst er een gespannen rust. Een nieuwe
VN-resolutie die bepaalde sancties opschort als Irak nieuwe
wapeninspecties toelaat, wordt door het land afgewezen.
De VS en Groot-Brittannië voeren in deze periode regelmatig
aanvallen uit op Iraakse luchtafweersystemen. Ondertussen
zoekt Irak voorzichtig toenadering tot de buurlanden.
Het vliegveld van Bagdad gaat in 2000 weer open voor internationale
luchtvaart, Irak sluit vrijhandelsverdragen met enkele
landen en de treinverbinding met Turkije wordt heropend.
In 2002 komt de situatie in een stroomversnelling. De
Amerikaanse president George W. Bush richt na de verdrijving
van de Taliban uit Afghanistan zijn aandacht op Irak,
als onderdeel van de 'As van het Kwaad'. De groeiende
druk leidt ertoe dat Irak voor het eerst sinds 1992 weer
een VN-diplomaat uitnodigt. Het is voorzitter Hans Blix
van Unmovic, de organisatie van de wapeninspecteurs.
In augustus nodigt Irak Blix uit om te komen praten over
de hervatting van de wapeninspecties en een maand later
gaat Irak akkoord. In november komt met het aannemen van
VN-resolutie 1441
het spel op de wagen. Daarin wordt Irak verplicht op korte
termijn de beloftes waar te maken en aan te tonen dat
er geen verboden wapens meer zijn. Eind november keren
de inspecteurs terug in Irak. De wereld volgt hun inspanningen
met een vergrootglas. Voor de VS is al gauw duidelijk
dat Irak nog altijd tekort schiet, maar het lukt Washington
nog niet om Europa van de noodzaak van hernieuwd militair
ingrijpen te overtuigen.
naar boven
|
|
|
|
|
|
|
