 |
|
|
|
|
|
Een
deel van Amsterdam was op 2 februari niet oranje
gekleurd, maar wit. Het Witte Plein, een samenbundeling
van verschillende (actie)groepen, liet tijdens de
huwelijksdag op het Koningsplein "een ander geluid"
horen. Dit geluid was niet zo zeer gericht tegen
het huwelijk van de personen Willem-Alexander en
Máxima als wel tegen het huwelijk van de Nederlandse
kroonprins met de dochter van een man die een belangrijke
functie heeft gehad in de dictatuur van de Argentijnse
generaal Videla (1976-1981).
Eén van de deelnemers aan Het Witte Plein is HIJOS
Nederland, een organisatie van kinderen van slachtoffers
van het Videla-regime. Deze organisatie bood burgemeester
Cohen van Amsterdam in december een petitie aan
waarin gevraagd werd om ook Máxima's moeder niet
te ontvangen. En onlangs startte HIJOS met onder
anderen schrijfster Mies Bouhuys en cabaretier Freek
de Jonge de campagne Nationaal Geschenk Mensenrechten
Argentinië, een inzamelingsactie waarvan de opbrengst
naar mensenrechtenorganisaties in Argentinië gaat.
Als Nederland dan toch een band aangaat met Argentinië,
dan moet dat een band zijn met héél dat land, vindt
HIJOS.
 Maar
niet alleen het huwelijk van Willem-Alexander en
Máxima stond ter discussie op Het Witte Plein. Op
zijn website stelt Het Witte Plein ook vragen als
waarom het koningshuis zo veel geld van de staat
krijgt terwijl het zelf over miljarden beschikt,
waarom het koningshuis banden onderhoudt met regeringen
die mensenrechten schenden en waarom de functie
van Nederlands staatshoofd nog steeds niet democratisch
is gelegitimeerd.
Taboe
Deze kritiek op de monarchie is niet van vandaag
of gisteren. Ook de negentiende-eeuwse koningen
Willem I en Willem III lagen dikwijls onder vuur.
Maar tot een echte discussie over de monarchie in
Nederland kwam het vrijwel nooit. Hier lijkt zelfs
een taboe op te liggen. Zo noemde in 1965 noemde
de toenmalig PvdA-leider G. Nederhorst de monarchie
"een betwiste zaak". Hij vreesde de troonopvolgster,
"wier eigenzinnigheid krachtig in toom zal moeten
worden gehouden". Het land bleek te klein: aan de
monarchie mocht niet worden getornd. Nederhorst
beriep zich nog wel op de vrije meningsuiting, maar
moest tot zijn schrik constateren dat die niet gold
voor het koningshuis.
Meer dan dertig jaar later was het nog niet veel
anders. In 1996 werd een aantal vooraanstaande intellectuelen,
journalisten en captains of industry dat zich had
verenigd in het Republikeins Genootschap (dat geen
voorloper is van Witte Plein-deelnemer het Nieuw
Republikeins Genootschap, waarbij zich recentelijk
veel nieuwe leden hebben aangemeld), aan de schandpaal
genageld. Het genootschap had gesteld dat het erfelijk
koningschap zich niet laat verenigen met de parlementaire
democratie. Maar de monarchie op de agenda plaatsen
bleek nog steeds verboden. Premier Kok sprak van
een "duister stel" dat zich met "stomme dingen"
bezighield.
In 2000 was Kok iets milder. D66-fractieleider De
Graaf had een plan gelanceerd dat stelde dat de
koning(in) geen deel meer zou mogen uitmaken van
de regering en dat zij/hij zich niet meer met wetgeving
en de kabinetsformatie zou mogen bemoeien. Hoewel
Kok weinig zag in de plannen stond hij niet afwijzend
tegenover een debat over discussie over de monarchie.
Hij zegde dat echter toe nadat kroonprins Willem-Alexander
ook al had gezegd een discussie over 'modernisering'
van het koningshuis wenselijk te achten.
Mythe
 Gemoderniseerd
of niet, de relatie tussen het Huis van Oranje en
de democratie in Nederland zal altijd gecompliceerd
blijven, stelt ook de wetenschap vast. Zo schrijft
de historicus Thomas von der Dunk in zijn onlangs
verschenen boek Alleen op de wereld. De Nederlandse
worsteling met zichzelf, God en de wereld bijvoorbeeld
dat de democratie in de afgelopen eeuwen telkens
moest worden bevochten op de Oranjes. Dat is ook
nu nog zo, als we de klachten mogen geloven dat
koningin Beatrix regelmatig probeert haar invloed
zo ver mogelijk te laten reiken.
Von der Dunk prikt in zijn boek tevens de mythe
door dat de Oranjes altijd zo'n bijzondere band
met het volk zouden hebben gehad. "Zowel de bewering
dat de Oranjes vanouds de nationale eenheid zouden
belichamen, als dat zij eveneens vanouds tegenover
de regenten voor de belangen van het volk pal zouden
hebben gestaan, worden door de geschiedenis gelogenstraft."
Volgens Von der Dunk blijft de Nederlandse staatsvorm
problematisch, omdat de parlementaire monarchie
het uitgangspunt dat alle mensen gelijk geboren
zijn probeert te combineren met het uitgangspunt
dat toch niet alle mensen gelijk zijn geboren.
Beoordelingsvermogen
Los hiervan twijfelt menigeen aan het politieke
beoordelingsvermogen van Willem-Alexander, het toekomstige
staatshoofd. Zo leidde zijn toetreden in 1998 tot
het Internationaal Olympisch Comité (IOC) tot ophef
omdat deze organisatie niet bekend stond om zijn
democratisch gehalte. Hoewel niet bekend is of en
wat de kroonprins heeft gestemd, wees het IOC de
Olympische Spelen van 2008 toe aan China, een land
met een bedenkelijke reputatie op het gebied van
de mensenrechten. Ook de handtekening van Willem-Alexander
staat onder dat besluit.
Hetzelfde vermeende gebrek aan beoordelingsvermogen
spreidde de kroonprins ten toon bij het kiezen van
zijn aanstaande vrouw. Volgens sommigen had hij
kunnen, dan wel moeten weten dat de keuze van Máxima
Zorreguieta, dochter van een man die had gediend
in een 'fout' regime, in verkeerde aarde zou vallen
in Nederland. Dat hij als persoon mag kiezen met
wie hij wil trouwen, betwistte niemand, maar Willem-Alexander
had er rekening mee te houden dat zijn keuzevrijheid
als toekomstige Nederlands staatshoofd beperkt is,
aldus de critici.
 Om
zijn huwelijk met Máxima toch mogelijk te
maken werd de vader van Máxima gedwongen niet bij
het huwelijk aanwezig te zijn. Dat neemt niet weg
dat Jorge Zorreguieta er nog altijd is, werd ook
in de Kamer geroepen. Het verleden zal Willem-Alexander
en Máxima blijven achtervolgen, zoals bleek
toen zij het rapport-Baud afdeden als een mening
en nadat bekend werd dat de Argentijnse priester
Baud die bij het huwelijk een gebed uitspreekt,
een aanhanger was van Videla.
Zodoende, en ook omdat de functie van het Nederlandse
koningshuis verandert in een voortschrijdende Europese
eenwording, zullen we nog lang over ons koningshuis
blijven praten.
Lees ook: Nieuw
Republikeins Genootschap telt veel nieuwe leden
|
|
|
|
|
| |
|
|
