Kiezen voor u zelf Door Elske ter Veld, senator en oud-staatssecretaris PvdA Wie het grote aantal nieuwe partijen overziet zal toch niet snel tot de conclusie kunnen komen dat de politiek ver van de burger af staat. Weert weer gezellig, Assen sport Actief, Ouderenpartijen, Leefbare groeperingen, Dorpsbelangen en wat niet al. Ook de traditionele partijen keren terug in steeds nieuwere gedaantes. Samenvoegingen zoals ChristenUnie en CDA - in mijn jeugd was alleen al de KVP de grootste partij van Nederland - en afsplitsingen natuurlijk. Zet drie Nederlanders bij elkaar en je hebt een nieuwe partij. Het kiezen van een partij die het dichtst bij de eigen opvattingen staat lijkt steeds gemakkelijker of eigenlijk is het steeds makkelijker de partij te kiezen waarop je niet stemt. En dat verklaart natuurlijk ook het grote aantal zwevende kiezers.

Vroeger was het eenvoudiger, maar niet omdat de politiek dichter bij de burger stond. De afstand tussen gemeenteraadsleden en kamerleden was absoluut groter. Ik herinner me nog goed hoe verbaasd ik was toen ik een kamerlid - Hanny van Leeuwen - uitnodigde te komen spreken op een vakbondsbijeenkomst en ze me zomaar terug belde: "met Hanny van Leeuwen, hoe laat moet ik er zijn?" Als ik nu kijk naar de hoeveelheid e-mails die ik - als Eerste Kamerlid - krijg, ben ik er zeker van dat burgers hun vertegenwoordigers aanzienlijk makkelijker met vragen en opvattingen bestoken. De eenvoud lag in de keurige hokjes waarin we ons leven hadden ingedeeld.

Wij thuis waren van de PvdA; de harmonie waarin mijn leraar blokfluitles meespeelde heette "Ons Ideaal", we lazen Het Vrije Volk en luisterden naar de VARA. Bij de gereformeerden en katholieken lag het niet anders - alleen de namen verschilden natuurlijk. Die tijd is gelukkig voorbij. Kiezen doe je niet op basis van traditie; het is tijd voor een gedegen consumentenonderzoek.

En daar zit het probleem. Welke criteria leg je aan? De snelheid waarmee brieven adequaat worden beantwoord? Dan zakken ze denk ik allemaal door de vloer. Het verkiezingsprogramma? Natuurlijk een belangrijk document, maar ik kan uit eigen ervaring zeggen dat van ieder verkiezingsprogramma maar een zeer beperkt deel wordt gerealiseerd. Er is immers altijd sprake van een coalitie en de uitkomst lijkt vaak niet op de inzet, hoe mooi ook geformuleerd. Bij economisch gunstiger tijden kan iedere partij claimen mooie dingen gerealiseerd te hebben. In Koeweit - nou niet echt wat je noemt een socialistische heilstaat - was onderwijs en gezondheidszorg voor de eigen inwoners gratis, geld genoeg immers.

De kunst is juist om ook als er weinig is de boel eerlijk te verdelen, want eerlijk delen van arbeid, inkomen, kennis en macht, daar ben ik wel van. Er zijn dus behoorlijk wat partijen die ik zonder meer kan afstrepen. Ik lig niet wakker van een wat hogere collectieve lastendruk. In Amerika - een land met een lage belasting - betaalt iedere burger zich blauw aan gezondheidszorg of goed onderwijs zodat de individuele lastendruk er aanzienlijk hoger ligt.

Mijn partijkeuze is geen probleem. Maar dan de persoon. Op wie ga ik stemmen? Mede door de televisie gaat het ook om de uitstraling. Dat is pas subjectief. Ik ken mensen die over hun nek gingen van alleen al de aanblik van de door mij zo geliefde Joop den Uyl. Zoals hij als oppositieleider naar de interruptiemicrofoon kon sluipen, dan altijd die uitspraak "twee dingen goed begrijpen", en dan kwamen er meestal twaalf.

In Amerika is de autotest uitgevonden; "zou u van deze man een tweedehands auto kopen?". Wim Kok zou er slecht van af komen. Als hij al een tweede handsauto zou hebben, dan zou hij die namelijk niet aan u willen verkopen, uit angst dat u met die auto pech zou krijgen. Over Ad Melkert wordt gezegd dat hij geen warmte uitstraalt, maar politiek is toch geen houtkachel? En bovendien, achter een ijskast is het ook warm, dus achter Melkert zit je juist heerlijk.

Of u nu geniet van Balkenende - een absoluut bekwaam Tweede Kamerlid - of juist kickt op Pim Fortuyn - in mijn ogen zo¹n jongetje dat roept: "kijk mij eens brutaal kunnen zijn en dingen durven zeggen die niet horen", het geeft aan dat u zich kennelijk verwant voelt met die politieke opvattingen. Het is niet hun uitstraling, het is de bevestiging van uw eigen opvatting die maakt dat u de persoon steeds sympathieker gaat vinden. U houdt dus niet van de lijsttrekker, u houdt gewoon van u zelf. Ik ook. Maar ik kan niet op mezelf stemmen - natuurlijk deed ik dat toen het kon - want als ik niet eens op mij zou stemmen, hoe zou ik dan hebben moeten verwachten dat u het wel zou doen? En ja, ook ik viel me zelf wel eens tegen.

Ik kies dubbel, ik kies met een voorkeurstem. En komt MIJN kandidaat dan in de gemeenteraad of in de Kamer dan volg ik haar - inderdaad, meestal een vrouw - met grote aandacht en enthousiasme. Een soort Olympische Spelen met mijn eigen favoriet, en dan niet om de vier jaar maar vier jaar lang genieten van snelle starts, goede wissels en perfecte eindtijden. Ik verheug me op de tocht naar de stembus.