Door Jaap de Bruijn - Radio 1 Journaal

Begin 2001 groeien de bomen zo'n beetje tot in de hemel. Volgens de peilingen zou GroenLinks (nu 11 zetels in de Tweede Kamer) bij nieuwe verkiezingen kunnen rekenen op 17 à 18 plaatsen in het parlement. Maar onder invloed van twee affaires in het afgelopen jaar lijkt GroenLinks weer terug bij af. In de laatste peilingen schommelt de partij rond de 10 à 11 zetels.

Affaire-Varma
Begin juli raakt GroenLinks verwikkeld in een heuse affaire. Kamerlid Tara Singh Varma treedt eind mei af als Kamerlid, naar haar eigen zeggen vanwege een dodelijke ziekte. Haar ziekte heeft zich een jaar eerder geopenbaard en ze is al lang niet meer aanwezig geweest in Den Haag. Belangrijke fractieleden, zoals Paul Rosenmöller en Femke Halsema, komen wekelijks bij Varma op bezoek om haar te steunen. Dat blijft zo, ook na haar afscheid. Totdat het TV-programma 'Opgelicht' aandacht besteedt aan vermoedens dat Varma haar ziekte verzonnen heeft. Kennissen van Varma vertellen in het programma over financiële problemen waarin het oud-Kamerlid verkeert. Ze zou met het verhaal over haar ziekte eventuele schuldeisers willen ontlopen. Ook door haar genoemde artsen ontkennen dat ze Varma onder behandeling hebben.

Officiële woordvoerders van de partij verwijzen de berichten naar de prullenmand en weigeren verder commentaar. Maar een paar dagen later komt GroenLinks toch met een officiële mededeling aan de pers. Fractievoorzitter Rosenmöller heeft zelf een aantal gesprekken met Varma gevoerd en komt tot een onthutsende conclusie: "(Er) is navraag gedaan bij de twee artsen waar zij onder behandeling zou zijn. Daarbij is ons gebleken dat Tara Varma bij deze artsen niet in behandeling is voor de door haar genoemde ernstige lichamelijke aandoening. (...) Dat Tara ziek is, is overduidelijk. Ze verkeert op dit moment in een zeer verwarde toestand."

De fractie stelt zich verder op het formele standpunt dat de kwestie een persoonlijke (en dus geen politieke) zaak is. Partijleider Rosenmöller geeft daarom geen interviews; het blijft bij de schriftelijke verklaring. In de tussentijd zijn de eerste effecten zichtbaar in de peilingen: mede onder invloed van de berichten over de affaire-Varma moet de partij 1 à 2 zetels inleveren ten opzichte van de eerdere peilingen. Begin augustus spreekt Rosenmöller zich voor het eerst écht uit over de hele kwestie: hij voelt zich belazerd.

Voor of tegen bommen?
De volgende 'test' voor het imago van GroenLinks heeft te maken met de aanslagen op 11 september. Vrij snel na de aanval op Washington en New York ontstaat een internationale coalitie onder leiding van de VS. Aanvallen op Afghanistan lijken onvermijdelijk. 'De wereld' moet een duidelijk signaal afgeven aan de terroristenleider Bin Laden en zijn mensen. Ook de Nederlandse regering stelt zich ferm op. Als begin oktober besloten wordt tot bombardementen op Afghanistan wordt ook in de Tweede Kamer gedebatteerd over de steun aan de Verenigde Staten. GroenLinks heeft het moeilijk. Het is bekend dat een deel van de achterban een pacifistische achtergrond heeft. En dús moeite heeft met militaire acties of bombardementen.

De fractie in de Tweede Kamer kent de gevoeligheden van dichtbij: de Groningse Kamerleden Ineke van Gent en Tom Pitstra hebben ook bij de acties in Kosovo een afwijkend standpunt ingenomen. Partijleider Rosenmöller kiest daarom een omzichtige formulering als hem gevraagd wordt naar zijn standpunt over de bommen op Afghanistan. "Wij verzetten ons er niet tegen" zegt Rosenmöller keer op keer. Als verslaggevers dat uitleggen als stéun aan de acties van de VS verwerpt de leider van GroenLinks dat.

Het genuanceerde standpunt van de partij wordt slecht begrepen in Den Haag. De fractievoorzitters van de andere grote partijen vinden dat het nodig is om een helder signaal af te geven: het internationale terrorisme moet bestreden worden. De voorzichtige woorden van Rosenmöller worden uitgelegd als twijfelachtigheid. Veel commentatoren in de media concluderen dat GroenLinks een ongeloofwaardig standpunt inneemt. De kans dat de partij serieus genomen zal worden als mogelijk nieuwe regeringspartij slinkt met de dag.

GroenLinks komt in november nog iets verder 'buiten spel' te staan. Allereerst distantieert Tom Pitstra zich alsnog openlijk van het standpunt van zijn fractie. En ten tweede pleit GroenLinks -vrijwel op hetzelfde moment dat de Afghaanse hoofdstad Kabul in handen komt van de Amerikanen - voor een bommenpauze. Daarmee trekt de partij feitelijk een belangrijk deel van de steun aan de internationale 'strijd tegen terrorisme' in. Tot groot onbegrip van de andere partijen in het parlement. Intussen is de populariteit van GroenLinks flink teruggelopen. In de peilingen schommelt de partij eind 2001 rond de 10 zetels (één meer dan GroenLinks er nu heeft in de Kamer).

Rosenmöller erkent fouten
Op het verkiezingscongres van GroenLinks in januari erkent partijleider Rosenmöller dat hij in het begin fout gecommuniceerd heeft over de oorlog in Afghanistan. Letterlijk zegt hij in het Radio 1 Journaal: "Het is iets te krampachtig om te proberen elf mensen bij elkaar te houden. We hadden duidelijker moeten zijn in onze steun op dat moment". Of die ruiterlijke erkenning zorgt voor herstel van het vertrouwen in GroenLinks zal nog moeten blijken.