Ontzettend slim
Zijn politieke carrière begint in 1972, als hij een van de oprichters van de SP wordt. De partij begint in de Brabantse stad Oss, als een marxistisch-leninistische beweging, in het leven geroepen door een groepje bevlogen studenten, leraren en arbeiders. Onder leiding van Marijnissen wint de nieuwe partij met huurdersacties, stakingen, het blootleggen van milieuschandalen, een medisch centrum en een advocatencollectief steeds meer mensen voor zich. Twee jaar later komt de SP met drie zetels in de gemeenteraad van Oss. Een jaar later, in 1975, neemt de dan 23-jarige Marijnissen de plaats in van een vertrekkend SP-raadslid. Hij is het jongste gemeenteraadslid in Nederland.

De SP in Oss groeit uit tot de grootste SP-fractie van Nederland en Marijnissen ontwikkelt zich al snel tot het gezicht van de partij. "Jan was een ontzettend slimme man, hij had de gave van het woord en wist de boodschap uitstekend te verkopen. Hij straalde zekerheid uit als hij zijn verhaal vertelde", zegt mede-oprichter Ton Lennaerts. Volgens Kees Slager, schrijver van het boek 'Het geheim van Oss' over de beginperiode van de SP, was Marijnissen van groot belang voor de snelle ontwikkeling van de partij. "Hij is inderdaad zoals anderen zeggen ontzettend slim, heel goed belezen, heeft een Fingerspitzengefühl, weet precies op het juiste moment toe te happen, en is ontzettend goed gebekt natuurlijk."

Rode Jehova's
Maar er is tijdens de beginperiode in Oss ook veel kritiek op Marijnissen. De SP-ers werden ook wel de rode Jehova's van Oss genoemd vanwege de straffe discipline, de geslotenheid van de partij en de totale afwijzing van dissident gedrag. Marijnissen ontpopt zich als afdelingsvoorzitter al snel tot een bijna autoritair leider. Enkele gewezen partijgenoten noemen hem berekenend en onverdraagzaam, en ze hekelen de machtsspelletjes die hij zou spelen.

"Dat niet de ruimte krijgen om je eigen gedachten uit te dragen, had voor ons te maken met Jan Marijnissen, die de verpersoonlijking was van die instelling", zegt Joke van Ballegooijen, die arts was in het medisch centrum van de SP. "Als een zaak aan de orde was geweest en jouw idee had het niet gehaald, dan mocht je dat idee ook ergens anders niet meer bediscussiëren. Dat is erg slecht en op den duur verstikkend". Geroyeerd lid Paul Pollman zegt: "Marijnissen gebruikte de mensen voor zijn doelen en veel dieper ging zijn belangstelling voor hen niet, had ik de indruk. Hij was een koude kikker en zijn vriendelijkheid was berekenend".

Nationaal gezicht
In 1987 wordt Marijnissen naast raadslid ook het eerste Provinciale Statenlid van de SP, in Noord-Brabant. Een jaar later wordt hij landelijk voorzitter van de SP. Onder zijn leiding wordt de partij van 'federatie van plaatselijke afdelingen' een partij met een nationaal programma, nationale activiteiten en een nationaal gezicht, het gezicht van Jan Marijnissen. In 1994 komt de SP in de Tweede Kamer en wordt hij naast partijvoorzitter ook fractievoorzitter, een in Nederland ongewone combinatie van functies. Zo speelt Marijnissen in de landelijke SP net zo'n dominante rol als vroeger, tijdens de beginperiode in Oss. Vier jaar later stijgt het aantal SP-zetels van twee naar vijf.

Hoewel de vijfkoppige fractie inmiddels behoorlijk is ingeburgerd in het Haagse stelt de SP zich volgens hun collega's in de Kamer antiparlementair op en zijn de SP-ers altijd tegen. Zo heeft de SP bijvoorbeeld tegen Nederlandse deelname aan de Navo-acties in Afghanistan gestemd en tegen de invoering van de euro. Maar de tot voor kort snelstgroeiende partij van Nederland (Leefbaar Nederland lijkt nu met die eer te gaan strijken) is de kinderschoenen ontgroeid en inmiddels een politieke factor om rekening mee te houden. En dat is voor een belangrijk deel te danken aan Jan Marijnissen, de verpersoonlijking van de SP.

Marijnissen heeft vier boeken gepubliceerd: 'Samenleven kan je niet alleen', 'Tegenstemmen, een rood antwoord op Paars', 'Effe Dimmen! Een rebel in Den Haag' en 'De laatste oorlog: gesprekken over de nieuwe wereldorde' (samen met Karel Glastra van Loon, 2000). In de Kamer houdt Marijnissen zich bezig met Economische Zaken en Financiën. Hij is gehuwd en heeft een dochter.