Thom de Graaf: optimist tegen beter weten in
Aan vertrouwen ontbreekt het hem niet. "D66 maakt
het verschil als het er op aan komt. "Thomas Carolus
(Thom) de Graaf (44), de D66-lijsttrekker die schijnbaar
zonder zorgen de komende verkiezingen ingaat. "D66
behoort niet tot het rijk van de stervende olifanten."
 Maar
na zeven jaar deelname aan Paars voorspellen de peilingen
weinig goeds. Van de in 1998 behaalde 14 zetels blijft
misschien de helft over. Toch denkt De Graaf geen moment
aan een eventuele opheffing van zijn partij. "Niet
nodig, want D66 heeft in 35 jaar zijn bestaansrecht
bewezen. We hebben behoorlijk wat bereikt en moeten
oppassen niet te bescheiden te zijn", zei De Graaf
eerder dit jaar in NRC Handelsblad. Zo heeft zijn partij
aan de basis gestaan van de verruiming van de winkeltijdenwet,
het homohuwelijk, de wet Arbeid en Zorg en de nieuwe
euthanasiewetgeving.
Krullenjongen
De positie van Thom de Graaf, getrouwd en vader van
twee kinderen, als eerste man van D66 is onomstreden.
Ondanks de negatieve peilingen zijn de verwachtingen
die D66 heeft van De Graaf al sinds zijn Kamerlidmaatschap
hoog gespannen. Het partijblad beschrijft hem en het
andere veelbelovende talent van de partij, Roger van
Boxtel, in 1998 als de 'jonge tijgers, de krullenjongens'.
'Jonge tijgers' was een predikaat van landbouwminister
en D66-er van het eerste uur Laurens-Jan Brinkhorst.
Dat van die 'krullenjongens' was een vondst van Els
Borst.
De Graaf studeert rechten aan de Katholieke Universiteit
in Nijmegen. Zijn hoogleraar Staatsrecht in die tijd,
professor Kortmann, vraagt zich later af of D66 wel
de goede partij is voor zijn oud-leerling. ''Zolang
ik me kan herinneren, was hij daar lid van, maar ik
zei wel eens: Jongen, je bent van de verkeerde partij,
zo bereik je nooit wat je wilt bereiken. Thom wilde
burgemeester worden, dat was zijn ideaal. Net als zijn
vader, een vooraanstaande KVP-er die burgemeester was
van Nijmegen. Ik vermoed dat Thom zich aansloot bij
D66 om zich een beetje af te zetten tegen papa. Toch
heb ik hem qua karakter altijd een echte KVP-er gevonden'',
aldus Kortmann.
Na zijn studie komt De Graaf op Binnenlandse Zaken
bij Openbare Orde en Veiligheid. In 1989 wordt hij hoofd
Politiebeleid en Juridische Zaken, drie jaar later plaatsvervangend
directeur Politie. In 1994 komt hij in de Tweede Kamer.
Zijn partij D66 schuift hem naar voren voor het voorzitterschap
van de IRT-enquête, maar door zijn gebrek aan
parlementaire ervaring en vanwege zijn vorige baan op
het ministerie van Binnenlandse Zaken krijgt hij niet
de steun van VVD, PvdA en CDA. Hij wordt vice-voorzitter
onder Maarten van Traa. Fractievoorzitter wordt hij
in 1997, na Gerrit-Jan Wolffensperger. In november 2001
kiest het D66-congres hem als lijsttrekker, hij volgt
daarmee zijn voorgangster Els Borst op.
Stokpaardje
D66 heeft het als kleinste coalitiepartner verschillende
malen zwaar te verduren. De 'Nacht van Wiegel' wordt
voor de partij een regelrechte martelgang. Het weifelende
gedrag van De Graaf draagt niet bij aan het imago van
D66. De kans op nieuwe verkiezingen, waardoor de partij
Paars II voortijdig kan ontvluchten en wellicht herboren
terug kan komen, blijkt al snel vervlogen. En van het
eens zo belangrijke stokpaardje van D66, het landelijke
referendum, blijft na de 'Nacht van Wiegel' niet veel
over.
Felle kritiek krijgt Thom de Graaf als hij zich waagt
aan het laatste taboe in de politiek: de modernisering
van de monarchie. De toenmalige CDA-leider Jaap de Hoop
Scheffer noemt zijn plannen "goedkoop en populistisch".
De D66-leider wil de politieke macht van de koningin
fors inperken. Zo zou de koningin geen lid meer van
de regering moeten zijn, geen voorzitter van de Raad
van State, geen rol meer mogen spelen in kabinetsformaties
en het aantal leden van het Koninklijk Huis zou moeten
worden beperkt.
De Graaf wil de monarchie wel behouden en zegt geen
republikein te zijn. Willem-Alexander laat naar aanleiding
van de discussie rond de monarchie weten niets te zien
in louter en alleen een ceremoniële functie. Sommigen
zien in De Graafs plan voor de modernisering van de
monarchie een verkapte poging een ander kroonjuweel,
dat van de gekozen kabinetsformateur, te verzilveren.
Islamofobie
Als een van de eersten trekt De Graaf fel van leer als
het gaat om het voorspelde succes van Leefbaar Nederland
en haar lijsttrekker Pim Fortuyn. Volgens De Graaf heeft
Fortuyn met zijn islamofobie en generalisaties de spanningen
in de maatschappij, vooral na 11 september, op een bedenkelijke
manier aangejaagd en versterkt. "Wordt Nederland
leefbaarder met een eerste kabinet-Fortuyn? Wellicht
voor sommigen. Fortuyn kan voor de Nederlandse politiek
op sommige terreinen interessant zijn, maar voor een
leefbare samenleving is zijn komst ronduit bedenkelijk",
aldus De Graaf in een ingezonden brief aan De Volkskrant.
En: "Hij exploiteert op een goedkope manier de
angst.''
Maar veel haalt het voor D66 niet uit. De peilingen
blijven voor D66 bedroevend slecht. De Democraten blijken
niet in staat het succes van Paars naar zich toe te
trekken. En dat moet voor de partij die Paars zo ongeveer
verwekt heeft, erg zuur zijn.
|
