|
Imago en het verkiezingscircus
Nederland is weer in de ban van de stembus. De gemeenteraadsverkiezingen
zijn achter de rug. 15 mei is in aantocht. En het blijft
een hele opgave: uitvissen waar partijen nu werkelijk
voor staan. In campagnetijd verandert de politiek in
een waar verkiezingscircus en kijk dan als kiezer nog
maar eens door al het spektakel heen. Strategie, tactiek,
materiaal en methoden. Allemaal handvaten voor de campagnestrateeg
die er de gehele campagne zorgvuldig mee uitstippelt
en als het even kan toeval geen kans geeft.
Imago, daar draait het allemaal om. Voor welke uitstraling
kiest de campagnestrateeg: zet je de schijnwerpers op
de partij (in dienst van de kiezer) of op de partijleider
(als belichaming van het vertrouwen)? Slogans als 'Kies
Kok' horen we dit jaar niet meer. In tegenstelling tot
voorgaande campagnejaren schikken de meeste partijleiders
zich dit verkiezingsjaar weer meer naar de partij en
niet andersom. Meer nadruk dus op de inhoudelijke boodschap
van de partij als geheel.
Zwevende kiezer
In tegenstelling tot de vorige verkiezingen is ook Paars,
in ieder geval voor PvdA, VVD en D66, niet langer inzet.
Het politieke klimaat is te veel veranderd: de PvdA
heeft een nieuwe lijsttrekker en de zwevende kiezer
zweeft echt. Twijfel tussen VVD en GroenLinks of tussen
SP en Leefbaar Nederland is tegenwoordig heel normaal.
 De
kiezer is ontevreden en zegt massaal op Leefbaar Nederland
of Lijst Pim Fortuyn te gaan stemmen. Voor de Paarse
partijen dus zaak alles op alles te zetten. Terugvallen
op Paars zal de ontevreden kiezer alleen maar wegjagen.
Ferme taal en vooral, los van Paars, je eigen partij-identiteit
benadrukken doet het waarschijnlijk beter, denken de
partijen.
Bekend is dat partijen tijdens de verkiezingscampagne
het initiatief graag in eigen hand houden. Een partij
zet het liefst zelf de toon en laat niets aan het toeval
over. Campagneleiders zijn beducht voor een verkiezingscircus
van ruziënde politici binnen het Haagse circuit. De
campagne moet zich vooral buiten Den Haag afspelen.
De regio en de televisie, zeker de regionale zenders
zijn een veel betere arena.
Aan moderne marketingmethoden in de nieuwe eeuw geen
gebrek. Internet, mediamonitoring, snelle reacties,
externe fondsenwerving en direct mail maken de campagne
er voor de kiezer niet doorzichtiger op. Ook de invloed
op het nieuws en de dominantie daarin van sommige partijen
wordt beïnvloed door de dagelijkse persbriefings die
sinds de laatste verkiezingscampagne erg in zijn. Hield
vorig jaar alleen de VVD zulke briefings, dit jaar grijpt
ook de PvdA naar het beproefde middel.
Visitekaartje
De VVD-fractie in de Tweede Kamer pionierde in 1993
als eerste met een website. Inmiddels is internet niet
meer weg te denken. Niet alleen de partij zelf, ook
elke zichzelf serieus nemende lijsttrekker heeft een
site met daarop allerhande informatie en standpunten.
Sites die moeten werken als een visitekaartje en de
politicus een moderne uitstraling kunnen geven. De informatie
kan snel en zonder tussenkomst van journalisten op elk
gewenst moment de wereld ingestuurd worden en feiten
die het nieuws niet halen, bereiken het publiek toch.
Hans Anker, politicoloog en 'campagnegoeroe' bij uitstek
(Clinton, Kok en Blair) voorspelde al eerder dat de
campagnes meer nadruk zullen leggen op een inhoudelijke
boodschap. En dat partijen veel gebruik gaan maken van
moderne middelen als kiezersonderzoek en mediamonitoring.
Maar ook oppositieonderzoek - in het kader van 'ken
uw vijand' - is in opmars. Meer Amerikaans dus, waarbij
de stijl van de campagne ook moet passen bij de stijl
van de lijsttrekker.
 PvdA
Een lijstrekker heeft graag één-op-één-contact met de
kiezer. Zo wil de PvdA zich voor de gemeenteraadsverkiezingen
vooral regionaal manifesteren met een brede campagne
en veel evenementen. Lokale PvdA'ers zullen hun best
doen een nieuwe generatie in de partij te symboliseren,
wars van het regentendom en met als leidraad: 'is het
ieder voor zich of doen we het samen?'. Lijsttrekker
Ad Melkert moet zich vooral positioneren als staatsman.
Hij bezoekt het buitenland en laat zich fotograferen
met staatsmannen als Jospin.
VVD
 De
VVD wil in haar campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen
de gewone mensen op straat centraal stellen. De top
5 van de partij, die naast lijsttrekker Dijkstal bestaat
uit Zalm, Jorritsma, Terpstra en Hermans, is goed voor
honderdduizend voorkeurstemmen. Zij gaan daarom een
aantal keer het land in. Ook Dijkstal zal, in tegenstelling
tot Ad Melkert, veel het land in gaan. Mits dat interessant
is voor de landelijke media, tenminste.
Ook zullen de partijstrategen flink sleutelen aan het
imago van de VVD-lijsttrekker: van saxofoonspelende
grappenmaker naar meer een staatsman met inhoud. Poplistisch
zal Dijkstal als het even kan niet uit de hoek komen,
ook al zou dat de wind uit de zeilen van Pim Fortuyn
kunnen halen.
Leefbaar Nederland en Lijst Pim Fortuyn
Leefbaar Nederland voert eigenlijk al maanden campagne.
Vaak zonder daar zelf iets aan te hoeven doen. Voormalig
lijsttrekker Pim Fortuyn verscheen waar en wanneer hij
kon op televisie en de breuk tussen Leefbaar Nederland
en Fortuyn bezorgde beide partijen bijzonder veel gratis
publiciteit. De campagnes van Leefbaar Nederland en
Lijst Pim Fortuyn zijn beide erg Amerikaans: van Free
Publicity tot zendtijd kopen.
D66
Het getergde D66 zet tijdens de gemeentecampagne alles
in op Thom de Graaf, Roger van Boxtel en Boris Dittrich.
Els Borst mag zich niet veel vertonen, omdat kiezers
haar te veel associëren met lange wachtlijsten en falende
zorg. En ook Hans van Mierlo laat zich niet zien omdat
kiezers wellicht zullen denken: 'was hij er nog maar'.
Belangrijk verkiezingsthema voor de Democraten is 'De
Nieuwe Overheid'.
 CDA
Het CDA wil, na acht jaar oppositie, dolgraag weer regeren
en moet tijdens de campagne het vertrouwen in de partij
als bestuurderspartij proberen te herstellen en de nadruk
leggen op het christelijk-sociale profiel. Een partij
die oog heeft voor mensen, maar uitlegt dat je er met
geld alleen niet komt. Ook de bekendheid van lijsttrekker
Jan Peter Balkenende moet groter, wellicht gaat hij
op tournee langs de regionale zenders. Zijn boodschap:
de partij wil minder grijs zijn en jonge kiezers trekken.
De van oudsher stabiele CDA-achterban sterft namelijk
uit.
 GroenLinks
GroenLinks wil vooral het onbehagen over het sociaal
tekort van Paars benadrukken. Thema's als integratie
en verdraagzaamheid, zorg, onderwijs, verkeer, ruimte
en groen zijn de belangrijkste thema's tijdens de campagne.
De kiezersgroep die twijfelt tussen de PvdA en GroenLinks
is groter dan de groep die twijfelt tussen de Socialistische
Partij en GroenLinks. Daarom richten alle pijlen zich
vooral op de PvdA. Lijsttrekker Paul Rosenmöller moet
naar alle waarschijnlijkheid nog een beetje opschuiven
naar het midden om eventuele toekomstige regeringsverantwoordelijkheid
niet uit te sluiten.
SP
 De
SP draait de campagne dit keer om. Niet: 'Stem tegen',
zoals in 1994. Wel: 'Stem voor' (kappen met de Betuwelijn,
spreiding kennis en macht). Lijsttrekker Jan Marijnissen
wil Paars afrekenen op het niet nakomen van beloften
van vier jaar geleden. Spotjes op televisie (tegen Melkert)
en het verdedigen van het degelijke oude socialisme
tegen de machthebbers, zijn de troeven van deze partij
tijdens de verkiezingscampagne. De linkse SP heeft verder
nog een 'rechts'imago als het gaat om asielbeleid. NPS-programmamaker
Ali Lazrak staat hoog op de lijst als niet-politiek
correcte allochtoon.
ChristenUnie
En dan de christelijke partijen. De ChristenUnie profileert
zich als een linkse partij met christelijke normen.
Op de landelijke lijst staat voor het eerst een vrouw:
Tineke Huizinga, gemeenteraadslid in Heerenveen. De
partij is op de meeste sociaal-economische onderwerpen
progressief en stemt vaak mee met de PvdA. Een nadeel
voor de partij is dat CDA-lijsttrekker Balkenende ook
een 'linkse' uitstraling heeft.  Wat
dat betreft had de ChristenUnie het met de rechtse De
Hoop Scheffer wat makkelijker. De partij wil in campagnetijd
daarom het liefst debatteren over normen en waarden
(homohuwelijk, abortus, euthanasie) met Jan Peter Balkenende.
Op die terreinen is de partij namelijk allesbehalve
progressief.
Ook wil de partij, onder aanvoering van de nog onbekende
lijsttrekker Kars Veling (nu senator in de Eerste Kamer),
stemmen proberen te halen bij de niet-stemmers in de
evangelische hoek als de Pinkstergemeente. Daar zitten
dertigduizend stemmen van mensen die alle heil uit de
hemel verwachten en dus niet stemmen.
SGP
 Het
christelijke buitenbeentje, de rechtse SGP, wil graag
buitenbeentje blijven. De SGP is tegen het homohuwelijk,
tegen euthanasie en tegen abortus. De partij wordt doodmoe
van de aldoor terugkerende kritiek op het verbod vrouwen
toe te laten, maar houdt dat dapper vol. De campagne
richt zich vooral op de eigen bolwerken op de 'Bible
Belt'.
Lijsttrekker Bas van der Vlies is orthodox in zijn opvattingen,
toegankelijk en niet zonder humor, maar zal niets nieuws
brengen tijdens de verkiezingscampagne. Op zondag zul
je hem overigens nooit zien, ook niet in campagnetijd.
De partij richt zich op het behouden van de drie huidige
Kamerzetels.
Wat de campagnetijd en dus het verkiezingscircus precies
gaat brengen blijft natuurlijk afwachten. Nederlandse
politiek staat nu niet bepaald bekend om moddergooien
op z'n Amerikaans. Al is er wel veel veranderd, zeker
met de komst van Leefbaar Nederland en Lijst Pim Fortuyn.
Economisch is het een grote groep kiezers voor de wind
gegaan maar de uitdijende middenklasse is ook ontevreden
over de politiek van de afgelopen vier jaar. De steun
voor nieuwe partijen als Leefbaar Nederland en Lijst
Pim Fortuyn illustreert dat. En één regel geldt in verkiezingstijd
nog altijd: wie de slag om de middenklasse bepaalt,
wint de verkiezingen.
|
