 |
|
|
|
|
Redacteuren en verslaggevers lichten een tipje van
de sluier op. Wat gebeurt er achter de schermen op de
redactie en hoe ervaren televisie- en radiojournalisten
de verkiezingsstrijd? In geluid, video en in tekst houden
ze dagboeken bij en maken ze verslagen en columns.
Tien voor negen:
countdown loopt
Door Lukas Burgering - Producer NOS Actueel - 16 mei
2002
Op de dag van de verkiezingen draait het altijd maar om
twee dingen: de uitslagen en de gevolgen er van. Dat klinkt
als een open deur en dat is het ook. Maar het is wel waar,
en op dat principe is dan ook de verkiezingsuitzending
van NOS Actueel gebaseerd. Getallen, getallen, getallen:
dat zijn de uitslagen. Reacties, analyses, voorspellingen
en het Haags Gezelschapsspel Wie met Wie: dat zijn de
gevolgen.
Hoe komt het toch dat wij zo ontzettend snel weten dat
in Hoogeveen en Sittard precies zus of zo gestemd is,
en dat wij ook nog weten hoeveel kiezers van 25 tot 39
jaar van de PvdA zijn overgestapt naar het CDA?
Drie informatiestromen
In feite zijn er drie belangrijke stromen van informatie
op de verkiezingsdag. Ten eerste hebben wij een enorme
exit-poll. Bij 41 stembureaus wordt aan iedereen die er
uit komt gevraagd om nogmaals te stemmen. Die schaduwverkiezing
levert in totaal duizenden stemmen op en is een supersteekproef.
Natuurlijk zijn die 41 bureaus goed gekozen en weten we
precies dat we daarmee een betrouwbare doorsnee van de
Nederlandse kiezers hebben. Om exact negen uur, op het
sluiten van de stembussen kunnen wij dus een prognose
van de einduitslag geven.
De tweede stroom informatie is die van de echte uitslagen.
In elke gemeente wordt, als de totalen uitgerekend zijn,
een uitslag doorgebeld naar de verkiezingscentrale van
het ANP. Via de elektronische snelweg komen die uitslagen
bij ons in een computer terecht en is de uitslag vrijwel
onmiddellijk beschikbaar om in de speciale verkiezingsvormgeving
te worden uitgezonden.
Tenslotte is er ook nog het aanvullend onderzoek. Vanaf
de tweede helft van de middag tot aan de avond worden
er 5500 mensen gebeld met een paar vragen. Wat hebt u
gestemd, wat hebt u de vorige keer gestemd, wie wilt u
als premier, moet de Lijst Pim Fortuyn meeregeren enzovoorts.
Uit al die gegevens komen we te weten wat de Nederlandse
kiezers vinden. Speciaal voor dat onderzoek hebben wij
een vormgeving laten maken waarin we alles duidelijk en
begrijpelijk in beeld kunnen brengen.
Door de moord op Pim Fortuyn is de aanpak van onze uitzending
flink veranderd. Alle vrolijkheid en feestelijkheid zijn
geschrapt onder het motto dat ons vooral versobering past.
Wat gelukkig wel gehandhaafd blijft is de countdown. Dat
is een klok in beeld die de laatste minuten en seconden
aftelt naar negen uur. HET moment van de verkiezingsavond:
hoe heeft Nederland gestemd?
Schrik om het hart
Rond kwart voor negen ontvang ik telefonisch de uitslag
van de exit-poll. Dat moet wel, want we hebben even tijd
nodig om alles in de vormgeving te krijgen, de goede teksten
voor de presentatoren te bedenken en om exact negen uur
alles op het scherm te brengen. Maar natuurlijk is alles
op dat moment nog strikt geheim, want de stembussen zijn
nog open. Ik hoor in mijn koptelefoon over de intercom:
"Tien voor negen, countdown loopt" als de schrik ons om
het hart slaat. Het ANP, met wie wij samen al het verkiezingsonderzoek
laten uitvoeren heeft natuurlijk ook de cijfers al voor
negenen ontvangen. Door een ons op dat moment onduidelijke
fout publiceren zij vrijwel ogenblikkelijk op het ANP-net
de belangrijkste nieuwsfeiten. Daarmee is het embargo
op die feiten geschonden en volgens een journalistieke
wet ook opgeheven. Iedereen mag het nu dus pakken.
Onze collega´s van de radio, onze concurrenten bij RTL
en zelfs de internationale persbureaus gaan meteen los
om het nieuws te melden. Dus moeten wijzelf ook die feiten
(grote winst CDA en 24 zetels voor de LPF) gaan melden.
We besluiten ook om de countdown te handhaven en om precies
negen uur gewoon de volledige prognose te gaan doen.
Even is het balen dat zoiets kan gebeuren, maar we zijn
pas een paar minuten bezig met een uitzending van uren,
dus tijd om te mopperen is er niet. De volgende prognose
is om 21:45 uur en dan willen we ook een eerste rondje
met mogelijke coalities doen. Ondertussen reageren de
eerste woordvoerders vanaf hun partijlocaties. De uitzending
komt lekker op gang en het wordt, hoe bizar de uitslag
ook is, een echte verkiezingsavond. Met zetels die nog
een beetje schuiven, een aftredende lijsttrekker, juichende
winnaars en dit keer ook zelfs huilende winnaars.
Echte teamklus
Samen met Ferry Mingelen bereid ik de hele avond allerlei
analyses voor en die bied ik eindredacteur Lars Andersson
aan. Uitslagen-eindredacteur Ad van Liempt houdt bij welke
gemeenten er binnenkomen en ook hij zorgt dat Lars steeds
kan terugvallen op "een rondje getallen". Dat is een echte
teamklus. Als de LPF wint hebben wij achtergrondgegevens
over de LPF-kiezers, als de PvdA verliest kunnen wij de
geschiedenis van de PvdA in de Tweede Kamer op het scherm
brengen.
Door de historische gebeurtenissen wordt in de centrale
regie terecht gekozen voor veel "live" en weinig "getallen".
Terecht ja: de dramatiek op de verschillende locaties
kan natuurlijk ook nooit op tegen het zoveelste staafdiagram,
hoeveel werk daar ook in zit. Wel kiest Ad van Liempt
voor het veelvuldig gebruik van de ticker-line: een balk
onder in beeld waarop je bijzondere feiten en nieuwtjes
kan melden. Van de gemeente met de grootste SGP-aanhang
tot en met de provincie met het grootste PvdA-verlies.
Groot is de hilariteit als Ad laat intikken: "D66 verliest
overal, behalve in Urk. Daar gaan ze van 19 naar 23 (stemmen)".
Het waren bijzondere verkiezingen. Alle eerdere verkiezingsclichés
over aardverschuivingen en historische nederlagen zijn
een beetje onzin geworden na vandaag. Nu alleen nog wel
even wennen aan het ritme van die twee woordjes: premier
Balkenende. Drie lettergrepen méér dan premier Kok. Maar
of het allemaal net zo lang beklijft? Prognoses maken
is een vak, maar gewoon voorspellen mag iedereen. Ik hou
het op uiterlijk één jaar voordat we weer met het hele
verkiezingscircus neerstrijken in Den Haag.
|
|
|
|
|
'Maandag
zes mei, even na zessen', door Joris van de Kerkhof |
|
|
'Kok
de Verantwoordelijke', door Jan Reiff |
|
|
'Ga
toch koken', door Wouke van Scherrenburg
|
|
|
'Als
u dit denkt, twijfelt u aan mijn integriteit!', door Paul
van Gessel
|
|
|
Brief
van Schiermonnikoog, door Willem Lust
|
|
|
Strijd op Schiemonnikoog,
fotoverslag door Peter Kloosterhuis
|
|
|
"Stemmen, wes de?"
door Art Rooijakkers
|
|
|
Weggaan voor 15 mei...
pech of zegen?
door Jaap de Bruijn
|
|
|
Campagne? Nee, dank u
door Jan Greijn
|
|
|
Fortuyn versus Oudkerk
door Menno de Galan
|
|
|
JP, de anti-held uit Zeeland
door Kees Groot
|
|
|
Leuk, verkiezings-
campagnes!
door Wilma Borgman
|
|
|
