Weloverwogen links

Door Jan Terlouw, senator, oud-minister en voormalig politiek leider van D66


Aan sommige veranderingen kunnen we niets doen. Zo zijn de levensvormen op de planeet aarde in hoge mate bepaald door kosmische en geologische gebeurtenissen. Denk aan het uitsterven van de voorwereldlijke dieren door een meteorietinslag, zo'n 65 miljoen jaar geleden, of aan de ijstijden. Veel van de veranderingen op een menselijke tijdschaal zijn veroorzaakt door menselijk gedrag. Daar kun je dus wel iets aan doen.

Zijn dat veranderingen ten goede? Sommige niet. De wijze waarop de mens het natuurlijke leefklimaat beïnvloedt, baart veel zorgen. Ook de schaalvergroting op velerlei gebied geeft problemen. Zo kan de boosaardigheid die in het mensdom is te bespeuren , bijvoorbeeld in de vorm van genocide, nu effectief op grote schaal worden uitgeoefend.

Toch is dat geen reden voor al te groot pessimisme. Want er is ook vooruitgang. Er zijn veel veranderingen ten goede. Vooral in de westerse democratieën is de kwaliteit van het bestaan enorm toegenomen. We verbranden geen vermeende heksen meer. We kunnen bypass-operaties uitvoeren. We hebben een wet op de dierenbescherming. Het individu heeft rechten ten opzichte van de staat. Als we dit soort verworvenheden samenvatten onder de term beschaving, dan neemt de beschaving toe.

De veranderingen die daarvoor nodig zijn, komen niet vanzelf. Het is een ontwikkelingsproces in de samenleving, en er is beleid voor nodig. Er is dus veel voor te zeggen om je in te spannen voor veranderingen, als het veranderingen ten goede zijn. Nu zou je, generaliserend, kunnen zeggen dat in de politiek rechts de nadruk legt op behoud van het goede, terwijl links veranderingen ten goede nastreeft. Als die begrippen zo worden bepaald, voel ik me links. Er kan nog heel veel worden veranderd in een positieve richting.

Maar hoe links dan? Het gevaar bestaat dat je zo begaan bent met het onrecht in de wereld en in Nederland (armoede, ontheemden, verdrukten) dat je geneigd bent iedere verandering toe te juichen, met voorbijzien van de negatieve effecten. Als je hart met je op de loop gaat, moet je er met je hoofd bij blijven. Die instelling vind ik bij D66. Weloverwogen links.

In een land als het onze gaat politiek vooral over de vraag wat de rol moet zijn van de overheid. Welke initiatieven moet de overheid naar zich toetrekken, welke kun je beter aan particulieren overlaten? M.i. kun je daar geen voor alle tijden, algemeen geldend voorschrift voor geven. Vijfentwintig jaar geleden vond ik dat de overheid te veel deed, nu vind ik het omgekeerde. De overheid neemt nu te weinig verantwoordelijkheid. De overheid staat er onvoldoende, is te weinig zelfbewust, laat te veel over zich lopen. De overheid hoort een zekere trots te hebben, als vertegenwoordiger van de burgers. Opnieuw generaliserend zou je kunnen zeggen dat rechts veel aan het particuliere initiatief wil overlaten, links voelt voor overheidsbemoeienis. Ik hou van een sterke overheid, niet bemoeizuchtig, wel regisserend. Ook op dit punt voel ik me thuis bij D66. Weloverwogen links.

Na bijna acht jaar een centrale positie te hebben ingenomen in twee kabinetten met een rechter- en een linkervleugel, waardoor heel wat veranderingen die D66 wenste tot stand zijn gekomen, is het voor de partij moeilijk om goed zichtbaar te zijn in de politieke stofwolken van dit moment. Dat neemt niet weg dat ik in geen enkele andere partij zo goed mijn politieke opvattingen gestalte zie krijgen: weloverwogen links. Jan Terlouw