Het luistert nauw

Door Elske ter Veld, senator en oud-staatssecretaris PvdA

Verbijstering en ongeloof. Moord op de trappen voor het audiogebouw op het Mediapark. Een plek waar iedere politicus wel eens komt om in de kelders bij Radio 1, 2 of 3 zijn of haar zegje te doen. Half napratend afscheid nemend; jezelf afvragen of het goed gegaan is en in je auto stappen naar de volgende afspraak. En daar dan nooit aankomen. Het kan niet waar zijn.

Een politieke moord in Nederland. In de discussie en de emotie komen zinloos geweld - met bijbehorende stille tocht en kaarsjes - samen met Machiavelliaanse gedachten over samenzwering. Moord is schokkend, zeker als het om iemand gaat die je kent.

En iedereen kende Pim Fortuyn. Uit kranten en televisie. En hij praatte zo gewoon en begrijpelijk over de problemen waar je zelf ook wel eens over nadacht. Hij had de buurman kunnen zijn die je nooit gehad had of hoopte nooit te hebben. En dus zijn we allemaal diep geraakt.

Ongeloof
Politici in Nederland lopen gewoon over straat. Dat kan toch zeker. En het kan toch niet zo zijn dat omdat je je mening naar voren brengt - scherp, ironisch, met grappen en soms bijtende kritiek - dat dat je dood kan betekenen. Dat hoort toch in ons Nederland gewoon te kunnen.

Juist dit ongeloof maakt het begrijpelijk dat de dood van Pim Fortuyn in de Eerste Kamer is herdacht. Natuurlijk, hij was fractievoorzitter van een grote fractie in de Rotterdamse Gemeenteraad. Maar verder lijsttrekker van een partij die nog niet in de Tweede Kamer was gezeten en zeker nog geen lid was geweest van het eerbiedwaardige college van Senatoren. Maar de Tweede Kamer was op verkiezingsreces en een politieke moord is geen gewone situatie. Nooit niet en niet in verkiezingstijd. Dat raakt ieder, dat raakt alle politici door alle partijen heen en in alle lagen van het openbaar bestuur.

Ook al gaan de verkiezingen door, gewoon is het niet. De campagne die de laatste week in zou gaan wordt afgebroken. Geen lijsttrekkersdebatten meer - waar je soms met gekromde tenen en dan weer met schaterlachen naar kon kijken. Niet dat ik soms niet verlangde naar wat minder van dat mediagedoe maar nu ga ik het toch meteen missen.

Bestolen
Nooit meer half suikerzoete half bijtend zure opmerkingen over Melkert, noch spitse opmerkingen terug; geen onbegrijpelijke zinnen meer van Dijkstal; geen tegenstoot van Rosenmöller; geen kans meer voor Marijnissen om de degens te kruisen. En wij - gewone kiezers - moeten het nu dus doen met half afgemaakte zinnen en voelen ons bestolen. Bestolen van het spel wat voor velen van ons toch ook verweven is met het aanschouwen van het woordelijk geworstel op de beeldbuis. Omdat één van de smaakmakers in het politieke krachtenspel bestolen is van het leven.

Meningen uiten, naar meningen luisteren. Vrijheid luistert nauw. Het was net een dag ervoor dat we onszelf ernstig voornamen dat serieus te nemen. Vrijheid van meningsuiting, willen luisteren naar de ander - zelfs als er soms wel eens door elkaar heen wordt gepraat; debatteren over de vraag waar de vrijheid van de een de vrijheid van de ander belemmert.

Het volstrekt met elkaar oneens kunnen zijn, elkaars mening bestrijdend zonder elkaar als persoon te schaden. De vraag stellend of vrijheid betekent alles te kunnen zeggen of ook sommige dingen juist niet te mogen zeggen. Zo hoort het te zijn, zo was het dus niet. Wie wil er nu nog in de politiek?

Monddood
Straks, op 15 mei, naar de stembus. Moet je wel gaan stemmen, kun je het mensen eigenlijk wel aandoen op dergelijke posities terecht te komen? Zou je wellicht beter niet moeten stemmen op diegenen die je dierbaar zijn en waarvan je verwacht dat ze jouw mening het best naar voren zullen brengen en zullen verdedigen? Kom op.

Natuurlijk wel naar de stembus. Het debat in Nederland moet doorgaan, het is onze samenleving waar het over gaat. Waar toch met de spelregels van de democratie oplossingen moeten worden gevonden voor onoplosbaar lijkende problemen. Waar meningsverschillen gewoon moeten kunnen worden uitgesproken, kritiek moet kunnen worden geleverd.

Het beste wat we op 15 mei als samenleving kunnen doen, om ons te verweren tegen de krachten die op die manier stromingen monddood maken, is onze stem uit brengen. We moeten vier jaar verder met de nu te kiezen Tweede Kamer. Die stem uitbrengen luistert nauw.