Het zijn zware tijden voor lijsttrekkers. Zeker als die van nature hun vakbekwaamheden liever achter de schermen uitoefenen. Dat laatste gaat nog het meeste op voor PvdA-lijsttrekker Ad Melkert. Van internationaal secretaris van de partij, tot kamerlid, tot minister, tot leider van de Partij van de Arbeid.

Melkert is geen zondagskind maar vooral iemand die ogenschijnlijk onvermoeibaar door blijft werken tot hij zijn politieke zin of gelijk krijgt. Dat maakt hem zowel geliefd als gehaat, binnen en buiten de PvdA. Groot was de hilariteit toen tijdens de formatie van het tweede paarse kabinet toenmalig VVD-leider Frits Bolkestein de onderhandelingskamer van de Senaat betrad met een opgezwollen oog. Toevalligerwijs viel het resultaat van dit tennisongelukje namelijk samen met de komst van een nieuwe onderhandelaar voor de PvdA: Ad Melkert.

Hij volgde Jacques Wallage op die liever burgemeester van Groningen werd. "Rupsje nooit genoeg" betitelde de VVD Ad Melkert regelmatig en hij maakte zijn naam onmiddellijk waar. Frits Bolkestein die er inmiddels een volle wedstrijd en twee verlengingen in de formatie op had zitten, had tot verdriet van de VVD nauwelijks nog energie over om tegenwicht te bieden aan wat de liberalen het 'gedram van Ad' noemen.

ESF-affaire
Vriend en vijand in Den Haag zijn het er over eens dat Melkert zijn vak als beroepspoliticus verstaat. Niets laat Melkert aan het toeval over. Terwijl Wim Kok zijn gedachten over de nabije toekomst liet gaan tijdens een vakantie in Engeland, werd Ad Melkert als zijn gedoodverfde troonopvolger geconfonteerd met de ESF-affaire. Melkert zou -volgens diverse publicaties gedurende het zomerreces- ten tijde van zijn ministerschap van sociale zaken en werkgelegenheid bewust Europees subsidiegeld misbruikt hebben om een bezuiniging op de arbeidsvoorziening te compenseren.

Wekenlang zweeg Melkert over deze zaak in afwachting van het rapport Koning. Maar in die tijd bleef geen stuk uit het ESF-dossier ongelezen, en werden de handelingen van ieder kamerdebat over de Arbeidsvoorziening minutieus door Melkert en een aantal medewerkers uitgepluisd. Pas na dat oud-rekenkamervoorzitter Henk Koning en Melkert's opvolger op sociale zaken Vermeend de ESF-bom voor hem hadden gedemonteerd sprak de PvdA-leider in spe tot pers en achterban. Melkert maakte van een gevaarlijk probleem een overwinning, en eiste die op in een maatpak in de prijscategorie van de minister-president.

Tranen
Niets stond toen de bekendmaking van de nieuwe PvdA-leider nog in de weg. Met tranen in de ogen maakte even later Wim Kok in Amsterdam zijn aanstaande afscheid van de landspolitiek bekend en sprak hij zijn volle vertrouwen uit in Ad Melkert. Het is tekenend voor Ad Melkert dat er vanaf dat moment op die keuze vanuit de PvdA geen woord van kritiek meer te horen is geweest.

Zorgvuldig is in de maanden en jaren voorafgaand aan de overdracht van het leiderschap gewerkt aan het draagvlak voor Melkert binnen de tweede kamerfractie, de ministersploeg en de partij. De kersverse PvdA-leider zelf werkt intussen hard aan het verbeteren van zijn imago, en dat gaat hem beter af dan veel critici hebben voorspeld.

Permanente glimlach
Het strakke gelaat van de Haagse prof die het leed van heel Nederland en de wereld op zijn schouders draagt is veranderd in een bijna permanente glimlach. "Ad is een aardige man", zegt zijn campagne-team en het is zaak voor de PvdA dat de kiezers daar iets van zien voor dat ze op 15 mei het stemhokje betreden.

Er staat veel op het spel en daarom moet Melkert bijvoorbeeld ook koken in het TROS-programma Lunch-tv. Politiek in een campagne die beheerst wordt door televisie-optredens is voor een gedeelte ook toneel en showbizz, maar er staat wat op het spel en dus doet Melkert zijn best. Maar, zo weten ze bij de PvdA, de grootste kracht van Melkert ligt in het beargumenteren van de keuzes die de PvdA maakt voor een aantal grote problemen die in twee Paarse kabinetten niet zijn opgelost.

Ontspannen
En ook al lijkt het Leefbaar Nederland van Pim Fortuyn nu vooral het electoraat van de VVD leeg te eten, het is nog lang geen 15 mei. Ad Melkert en zijn campagneteam rekenen zich niet rijk voordat de kiezer van de PvdA daadwerkelijk weer de grootste partij heeft gemaakt. Dat betekent nog vier maanden glimlachen, koken en vooral heel veel praten. In de hoop dat dan zoveel mogelijk mensen ieder voor zich denken: dan maar samen met Ad Melkert.

Mocht de PvdA inderdaad weer de grootste partij worden na de verkiezingen dan kan Melkert pas echt ontspannen terugvallen op de kwaliteiten die hij niet meer hoeft te ontwikkelen: het vermogen om tijdens de onderhandelingen in de kabinetsformatie als een schaakgrootmeester zijn politieke tegenstanders af te matten. Ad Melkert is nog lang geen Wim Kok maar heeft meer geduld en is minder snel tevreden.